Ngày 29-1 vừa qua, Hội thảo về quyền của người biểu diễn tổ chức tại khách sạn Rex, quận 1 với sự tham gia của các tổ chức biểu diễn, ca sĩ, nhạc sĩ, nhạc công, các trung tâm sản xuất băng đĩa, sản xuất đĩa midi karaoke… Hội thảo đã bàn về tình hình biểu diễn tại Việt Nam, quy định pháp luật Việt Nam về quyền của người biểu diễn, pháp luật quốc tế về quyền của người biểu diễn. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Ngọc Hoan, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả văn học nghệ thuật, về vấn đề này.

Được cho phép và trả tiền

PV: Thưa ông, khi sử dụng bản ghi (đĩa CD, VCD…) nhằm mục đích kinh doanh, cá nhân, tổ chức phải xin phép và trả tiền cho tác giả. Còn với người biểu diễn thì sao?

+ Ông Vũ Ngọc Hoan: Điều đầu tiên cần phải khẳng định quyền của người biểu diễn là một trong những quyền được pháp luật Việt Nam quy định và bảo hộ. Mọi tổ chức, cá nhân cần phải hiểu rõ nội dung quyền của người biểu diễn, giới hạn quyền và các điều kiện để thực thi quyền. Vấn đề tiếp theo là phải tìm biện pháp hữu hiệu để thực thi bảo hộ quyền của người biểu diễn.

PV: Vậy quyền của người biểu diễn được pháp luật bảo hộ đến đâu, thưa ông?

+ Theo pháp luật quốc tế (Hiệp ước WPPT), quyền của người biểu diễn gồm: quyền đối với buổi biểu diễn, quyền sao chép, quyền phân phối, quyền cho thuê, quyền cung cấp các buổi biểu diễn đã được định hình (ghi âm, thu hình…).

Theo công ước Rome, các diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công và tất cả những người khác trình bày tác phẩm văn học nghệ thuật (hát, đọc, ngâm, trình bày hoặc thể hiện các tác phẩm) cũng đều là đối tượng được bảo hộ.

PV: Như vậy, người biểu diễn có toàn quyền quyết định cho hoặc không cho ai khai thác, sử dụng cuộc biểu diễn của mình, thưa ông?

+ Nếu người biểu diễn là chủ đầu tư thì có đủ quyền nhân thân và quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn. Nếu người khác đầu tư (ví dụ hãng băng đĩa) thì chủ đầu tư có quyền tài sản, còn người biểu diễn chỉ có quyền nhân thân. Luật đã quy định tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất để thực hiện cuộc biểu diễn là chủ sở hữu đối với cuộc biểu diễn.

Các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng các quyền tài sản này phải trả tiền thù lao cho người biểu diễn.

Kinh doanh thứ cấp cũng phải trả tiền!

PV: Cụ thể những trường hợp nào phải trả tiền khi khai thác thương mại đối với buổi biểu diễn được định hình trong bản ghi âm, ghi hình, thưa ông?

+ Nghị định 100/2006 quy định rất rõ, nếu sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố (sử dụng lại, hay còn gọi là sử dụng thứ cấp) trong hoạt động kinh doanh, thương mại như: sử dụng trong nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, siêu thị, kinh doanh karaoke, dịch vụ bưu chính viễn thông, môi trường kỹ thuật số, trong hoạt động du lịch, hàng không, giao thông công cộng (xe buýt, tàu thủy…) và các hoạt động kinh doanh thương mại khác cũng đều phải trả tiền thù lao cho người biểu diễn.

PV: Khi bị xâm phạm quyền, người biểu diễn có thể được bảo vệ như thế nào, thưa ông?

+ Người biểu diễn, chủ sở hữu quyền hoặc người thừa kế hợp pháp… có thể khởi kiện tại tòa án

Nghị định 47/2009 cũng quy định rõ việc xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả. Khi cá nhân, tổ chức xâm phạm một trong các quyền của người biểu diễn thì sẽ bị xử phạt tiền (kèm theo các biện pháp chế tài khác).

PV:  Nhưng người biểu diễn thường ngại kiện cáo. Có cơ chế nào hỗ trợ để bảo vệ quyền lợi cho những người biểu diễn không, thưa ông?

+ Hiện lĩnh vực quyền tác giả âm nhạc đã có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc và lĩnh vực quyền tác giả văn học có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả văn học, lĩnh vực quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có Hiệp hội Công nghiệp ghi âm là các tổ chức đại diện tập thể quản lý và thực thi bảo hộ quyền cho các chủ thể quyền đã ủy thác quyền cho các tổ chức này. Tuy nhiên, nhiều lĩnh vực khác, trong đó có lĩnh vực quyền của người biểu diễn vẫn chưa có các tổ chức đại diện tập thể. Hiện nay chúng ta đang xây dựng đề án thành lập Hiệp hội Bản quyền Việt Nam để quản lý tập thể và thực thi bảo hộ quyền cho các chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan trong các lĩnh vực cho đến nay chưa có tổ chức đại diện tập thể.