1. Bối cảnh lịch sử: chính sách và các thiết chế văn hoá
2. Thẩm quyền, ra quyết định và các cơ quan hành chính
3. Các mục tiêu và nguyên tắc chung của chính sách văn hoá
4. Các vấn đề hiện nay về phát triển chính sách văn hoá và những tranh luận
5. Các quy định pháp luật quan trọng trong lĩnh vực văn hoá
6. Hỗ trợ tài chính cho văn hoá
7. Các tổ chức văn hoá và những quan hệ đối tác
8. Hỗ trợ hoạt động sáng tạo và sự tham gia vào đời sống văn hoá
1. Bối cảnh lịch sử: chính sách và các thiết chế văn hoá
Giống như các quốc gia châu Âu khác, chính sách văn hoá của Bỉ được phát triển từ sau Thế Chiến thứ hai và chủ yếu tập trung vào phát triển các giá trị dân chủ và phổ cập. Khung chính sách văn hoá đă được hoàn thiện vào cuối những năm 1960 và tập trung vào các mục tiêu văn hoá dân chủ. Các phương tiện để thực hiện chính sách văn hoá, trong hầu hết các trường hợp, là tiền trợ cấp được phân bổ cho các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức phi lợi nhuận.
Chính sách văn hoá được điều chỉnh theo nguyên tắc trợ cấp, theo đó về nguyên tắc, nhà nước không can thiệp trực tiếp vào các vấn đề văn hoá mà thông qua các quy định và thực hiện trợ cấp.
Trợ cấp là một nguyên tắc được đề cập đến trong quá tŕnh phát triển văn hoá hiện nay trên thế giới. Nguyên tắc này được áp dụng ở Bỉ không chỉ như là một biện pháp chống lại hoạt động của chủ nghĩa phát xít diễn ra trong suốt thời ḱ Chiến tranh thế giới lần thứ hai, mà c̣n được áp dụng ở các quốc gia cộng sản (văn hoá nhà nước) và ở cả Hoa Kỳ (văn hoá được điều chỉnh bằng thị trường hơn là được điều chỉnh bởi nhà nước).
Kể từ những năm 1970, nước Bỉ đă từng bước trải qua quá tŕnh xây dựng nhà nước liên bang, được cấu thành từ các khu vực lănh thổ và các cộng đồng ngôn ngữ khác nhau. Do đó có thể xem xét quá tŕnh phát triển chính sách văn hoá từ những năm 1970 bằng cách điểm lại các hoạt động của ba cộng đồng ngôn ngữ độc lập (Cộng đồng nói tiếng Flemish, Cộng đồng nói tiếng Pháp, và Cộng đồng nói tiếng Đức) và hoạt động của nhà nước liên bang; mỗi cộng đồng đều có các tổ chức văn hoá, có truyền thống và đặc điểm chính trị của riêng ḿnh.
Cộng đồng nói tiếng Flemish
Cho đến những năm 1980, chính sách văn hoá của các Bộ trưởng văn hoá, vốn là người thuộc phái Dân chủ Cơ đốc, là hướng đến “dân chủ hoá nền văn hoá”. Trong thời ḱ này, các cơ sở văn hoá như trung tâm văn hoá, thư viện được thành lập trên toàn lănh thổ Flanders. Các quyết định chính trị được ban hành nhằm hỗ trợ cho các sáng kiến trong lĩnh vực giáo dục cho người lớn và việc làm cho thanh niên.
Trong giai đoạn 1981-1992, ở Flanders đă xảy ra khủng hoảng kinh tế. Về văn hoá, khủng hoảng kinh tế được phản ánh qua việc giảm sút ngân sách. Các tổ chức nghệ thuật là mục tiêu chịu ảnh hưởng của việc cắt giảm ngân sách, và các tổ chức này buộc phải tự tạo rao nguồn thu nhập riêng. Xu hướng mới này không hoàn toàn dựa trên nguyên tắc tự do của các đảng phái chính trị đang cầm quyền (và các bộ trưởng văn hoá) mà c̣n là xu hướng quản lí có định hướng tiếp tục được các bộ trưởng sau này thực hiện.
Trong suốt những năm 1990, các bộ trưởng văn hoá tập trung vào các hoạt động nghệ thuật truyền thống và những hoạt động văn hoá xă hội. Các luật được ban hành trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, bảo tàng đă quy định vai tṛ của chính phủ cũng như các điều kiện hoạt động trong các lĩnh vực này. Các chính sách trong giai đoạn này đă tạo cho lĩnh vực văn hoá sự bảo đảm tốt hơn về mặt pháp lí và cho phép xây dựng kế hoạch dài hạn hơn. Phương pháp này phản ánh được xu hướng quản lí văn hoá hiện nay.
Chính phủ trước đây (1999-2004) được thành lập từ liên minh tự do – dân chủ, xă hội chủ nghĩa, môi trường và chủ nghĩa quốc gia, mà bộ trưởng môi trường là thành viên của phái chủ nghĩa quốc gia. Với chính phủ mới thành lập, ngân sách dành cho văn hoá được tăng lên đáng kể, và chiến lược chính sách văn hoá mới là nhằm thiết lập một chính sách “lồng ghép” Flanders vào trong các lĩnh vực nghệ thuật, di sản văn hoá và các hoạt động văn hoá xă hội. Phương pháp này hướng vào một hệ thống mới thúc đẩy hoạt động sáng tạo, truyền bá, bảo tồn và hỗ trợ cho các tổ chức văn hoá, nó thay thế cho các chính sách dựa trên từng lĩnh vực bằng một khung pháp lí toàn diện hơn. Ngoài ra, cộng đồng Flamish hướng tới sự hợp tác với nhiều cấp chính quyền khác nhau – Chính quyền Flanders, các tỉnh và thành phố - dựa trên nguyên tắc bổ sung và hỗ trợ. Chính sách mới cũng dành quan tâm đến việc nâng cao tỉ lệ tham gia vào đời sống văn hoá.
Bộ trưởng văn hoá hiện nay cũng chịu trách nhiệm về vấn đề văn hoá từ 1999-2002. Trong vài năm tới sẽ tập trung vào việc thực hiện những vấn đề đă được quyết định trong vài năm vừa qua.
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Từ mô h́nh hoạt động của Hội đồng châu Âu trong những năm 1970, cộng đồng nói tiếng Pháp ở Bỉ đă đặt nền tảng cho việc thành lập một chính sách nền văn hoá dân chủ và giáo dục lâu dài. Sau đó, những năm 1970 và 80 cũng đă đánh dấu sự khởi đầu của một thời ḱ mới trong việc ban hành một số lượng lớn các quy định trong những lĩnh vực sau: Giáo dục thường xuyên cho người lớn, thư viện công, vấn đề thanh thiếu niên, các trung tâm văn hoá, hỗ trợ cho các nhóm hoạt động sáng tạo, cung cấp tài chính cho các nhà hát, làm việc trực tiếp hơn với công chúng để lắng nghe những ḱ vọng và những phản ánh của họ.
Song song đó, hỗ trợ cho các tổ chức văn hoá nghệ thuật cổ điển cũng được duy tŕ, và vấn đề này cũng chiếm một phần đáng kể trong ngân sách dành cho văn hoá.
Vào cuối thập niên 80 và trong suốt thập niên 90 của thế kỉ 20, có xu hướng phát triển sự tự trị trong một số lĩnh vực, bao gồm di sản, các lĩnh vực nghệ thuật (âm nhạc, kịch, múa, nghệ thuật thị giác), giáo dục thường xuyên cho người lớn, vấn đề thanh thiếu niên, nghe nh́n, văn học và sách. Kết quả là đă đẩy mạnh được cơ cấu tổ chức nội bộ của mỗi lĩnh vực, xây dựng các chiến lược hiện đại hoá và chuyên nghiệp, thiết lập được các mối quan hệ mới ở tầm quốc tế
Cộng đồng nói tiếng Đức
Trái với quyền tự trị đă được trao cho các cộng đồng Flemish và cộng đồng tiếng Pháp trong quá tŕnh cải tổ hiến pháp những năm 1970, cộng đồng tiếng Đức ban đầu chỉ được trao quyền hạn chế, trong đó có lĩnh vực văn hoá. Trong quá tŕnh h́nh thành vào những năm 1980, cộng đồng tiếng Đức đă có được nghị viện và chính phủ của riêng ḿnh. Điều này dẫn đến sự gia tăng đáng kể thẩm quyền và ảnh hưởng của cộng đồng cũng như việc quyết định thành lập các cơ quan mới. Ngày nay, cộng đồng tiếng Đức có 70 000 dân và có thẩm quyền về chính trị ngang bằng với các cộng đồng khác ở Bỉ.
Việc ban hành quy định pháp luật, hoặc sửa đổi quy định pháp luật trong lĩnh vực văn hoá và thể thao chủ yếu được thực hiện vào những năm 1990, đặc biệt là việc hỗ trợ cho các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực thanh thiếu niên, giáo dục cho người lớn và lĩnh vực thư viện. Các định hướng đối với chính sách hạ tầng măi cho đến gần đây mới được hoàn thiện và chính quyền đă ban hành các chiến lược mới trong lĩnh vực truyền thông và ban hành pháp luật điều chỉnh trong lĩnh vực phát tranh truyền h́nh của nhà nước và tư nhân.
Trong tương lai, các ưu tiên vẫn tập trung vào vấn đề thanh thiếu niên, văn hoá, truyền thông và giáo dục cho người lớn. Chính quyền cũng nhất trí tập trung hơn nữa vào chất lượng của hoạt động nghệ thuật và sáng tạo, nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản lí văn hoá, cũng như nâng cao tỉ lệ tham gia vào đời sống văn hoá của đối tượng thanh thiếu niên. Các mục tiêu khác gồm xây dựng khung pháp lí để thực hiện điều tra khoa học và việc tổ chức về mặt hành chính để thực hiện bảo tồn các di sản văn hoá.
Trong lĩnh vực truyền thông, các thách thức trong những năm tới là phát triển hơn nữa lĩnh vực truyền h́nh và nghe nh́n ở cấp vùng và mở rộng các dịch vụ trực tuyến.
2. Thẩm quyền, ra quyết định và các cơ quan hành chính
2.2 Mô tả tổng quan về hệ thống
Bỉ là nhà nước theo chế độ liên bang, theo đó lănh thổ được chia thành 3 vùng (3 bang gồm Flanders, Wallonia và Brussels) và ba vùng ngông ngữ (Cộng đồng tiếng Flemish, tiếng Pháp và tiếng Đức), mỗi bang và cộng đồng đều có quyền tự trị. Các vùng chịu trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến lănh thổ bao gồm: kinh tế, môi trường, nhà ở và việc làm. Các cộng đồng chịu trách nhiệm đối với các vấn đề văn hoá, giáo dục, một số vấn đề liên quan đến y tế và phúc lợi, ngôn ngữ và hợp tác giữa các vùng. Mỗi vùng và cộng đồng đều có thẩm quyền trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, và được uỷ quyền tham gia và kí kết các điều ước quốc tế
Mỗi vùng và cộng đồng đều được tổ chức trên cơ sở quyền lập pháp (Hội đồng) và quyền hành pháp (đứng đầu là minister-president – Thủ hiến). Flanders có chung một chính phủ cho vùng và cộng đồng, và chính phủ này chịu trách nhiệm đối với cộng đồng nói tiếng Hà Lan ở Brussels. C̣n ở Cộng đồng tiếng Pháp th́ có một chính phủ và một hội đồng cho cả vùng và cộng đồng (và có quy chế ngang nhau), các cơ quan này cũng chịu trách nhiệm đối với cộng đồng nói tiếng Pháp ở Brussels.
Nhà nước Liên bang chịu trách nhiệm đối với các tổ chức văn hoá có tầm quan trọng quốc gia cũng như chịu trách nhiệm đối với một số lĩnh vực chính sách bao gồm luật lao động, an sinh xă hội, thuế, và quyền sở hữu trí tuệ. Các vùng chịu trách nhiệm đối với các công tŕnh tưởng niệm và di tích, và việc bảo tồn các di tích khảo cổ. Các nguyên tắc cơ bản áp dụng cho cả ba cộng đồng được quy định trong Luật Văn hoá 1973, luật này do nhà nước Liên bang quản lí thực hiện. Luật cũng đưa ra một quy tŕnh tư vấn bắt buộc, trong đó có việc thành lập các hội đồng cố vấn hoặc uỷ ban cố vấn, để đảm bảo rằng tất cả các quan điểm chính trị, ư kiến của phái thiểu số đều được xem xét và phản ánh trong quá tŕnh xây dựng và thực hiện chính sách.
Cộng đồngnói Flemish
Mục tiêu của chính sách văn hoá hiện nay là xây dựng mối quan hệ giữa các tỉnh và thành phố dựa trên nguyên tắc hỗ trợ và bổ sung. Ví dụ như sắc lệnh về chính sách văn hoá ở địa phương. Chính phủ Flanders đă kí “Thoả ước” với một số thành phố về vấn đề di sản văn hoá. Hiện nay, chính phủ Flemish, các thành phố và các tỉnh đang đàm phán để phân chia nhiệm vụ để tiến đến phê chuẩn các thoả ước này (xem phần 7.1)
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Thẩm quyền của cộng đồng tiếng Pháp có phạm vi trên các lănh thổ Wallonia và Brussels, mà vùng Brussels là nơi tập trung chủ yếu các tổ chức và hiệp hội văn hoá của cộng đồng tiếp Pháp ở Bỉ. Trong thập kỉ qua, chính phủ của cộng đồng tiếp Pháp đă áp dụng các biện pháp nhằm phân bổ trách nhiệm cho các tổ chức văn hoá ở Wallonia và để phân chia trách nhiệm cho công bằng hơn đối với các tổ chức ở Brussels. Họ đă ban hành các chính sách nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác với các thị trấn, thành phố và vùng nông thôn thông qua các thoả thuận cụ thể trong các lĩnh vực như trung tâm văn hoá, thư viện, các tổ chức dành cho thanh thiếu niên và giáo dục thường xuyên cho người lớn, các trung tâm cộng đồng về hoạt động sáng tạo, trung tâm thanh niên, trung tâm kịch, đài truyền h́nh cộng đồng, v.v..
Cộng đồng nói Tiếng Đức
Do quy mô của ḿnh, cộng đồng tiếng Đức thường chỉ xây dựng và thực hiện chính sách văn hoá phản ánh được sâu sát các nhu cầu của công dân và cộng đồng của ḿnh. Do mức độ tự trị cao mà cộng đồng này có đủ quyền tự do cần thiết để xây dựng bản sắc của ḿnh thông qua các sự kiện văn hoá xă hội, trong lúc đó vẫn xây dựng cho ḿnh được vị trí (tầm quan trọng) trên toàn quốc thông qua việc phát triển, tạo ra các sản phẩm văn hoá có chất lượng cao.
Hiến Pháp Bỉ cho phép chuyển giao thẩm quyền từ Vùng Walliona sang Cộng đồng tiếng Đức. Trong lĩnh vực văn hoá, trách nhiệm về bảo vệ các di tích và thắng cảnh (1994) và khai quật khảo cổ (2000) được chuyển giao cho Cộng đồng tiếng Đức để thực hiện việc tự quản tốt hơn. Cũng trong năm 2001, thẩm quyền trong lĩnh vực việc làm cũng được chuyển giao, do đó Cộng đồng tiếng Đức có nhiều thuận lợi hơn trong việc đàm phán trong các lĩnh vực văn hoá. Sau đó vào tháng Giêng 2005, thẩm quyền giám sát đối với chính quyền địa phương cũng được chuyển giao; điều này có liên quan đến chín Vùng đô thị (Thành phố) cấu thành nên Cộng đồng tiếng Đức
2.3 Hợp tác giữa các ngành và các cấp chính quyền
Hợp tác giữa các ngành, cho dù là ở cấp liên bang, cấp vùng hay cấp cộng đồng, diễn ra trong các lĩnh vực sau, và có ảnh hưởng đến chính sách văn hoá: vấn đề ngoại giao, giáo dục, việc làm, môi trường, truyền thông, du lịch, v.v..
Hợp tác giữa các cấp cộng đồng bao gồm: giữa Cộng đồng nói tiếng Pháp và Cộng đồng nói tiếng Đức, Cộng đồng nói tiếng pháp và Uỷ ban những của Cộng đồng tiếng Pháp ở Brussel, và giữa Cộng đồng Flemish và Cộng đồng nói tiếng Đức.
Hiện nay, không có thoả thuận hợp tác giữa cộng đồng nói tiếng Flemish và Cộng đồng nói tiếng Pháp.
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Năm 2004, chính quyền của Cộng đồng tiếng Pháp quyết định thực hiện Kế hoạch Chiến lược về điều phối các chính sách liên quan đến phát triển cơ hội b́nh đẳng cho nam giới và nữ giới, các vấn đề liên quan đến nhiều lĩnh vực văn hoá, và cho những người sống tách rời với xă hội. Ba mảng vấn đề này có liên quan đến thẩm quyền của chính quyền trong các lĩnh vực: văn hoá, giáo dục, thể thao, chăm sóc thanh thiếu niên, vấn đề xă hội và chăm sóc y tế.
Trong giai đoạn đầu, việc đầu tiên phải làm là điều tra, thống kê. Danh mục thống kê được cho từng lĩnh vực và cho mỗi ưu tiên, các quy định của pháp luật, diễn biến của vấn đề, các mục tiêu định hướng hoạt động, các dự án đang thực hiện, ngân sách liên quan, việc đánh giá.
Cộng đồng nói tiếng Đức
Cộng đồng nói tiếng Đức đă kí thoả thuận hợp tác với Cộng đồng tiếng Pháp và Cộng đồng Flemish cũng như đă kí thoả thuận hợp tác với vùng Walloon và Tỉnh Liege. Các thoả thuận này điều chỉnh quan hệ hợp tác giữa các bên đối tác trong các lĩnh vực tương ứng với trách nhiệm của các bên (vấn đề văn hoá, vấn đề xă hội/ cá nhân, vấn đề giáo dục/ đào tạo, vấn đề việc làm). Ngoài ra c̣n các thoả thuận đặc biệt kí với cộng đồng tiếng Pháp, trong đó có thoả thuận cho các vấn đề văn hoá và nghe nh́n.
2.4 Thẩm quyền, ban hành quyết định và quản lí hành chính
Từ năm 1993, các cộng đồng đă có quyền tự trị trong lĩnh vực quan hệ quốc tế. Điều này cho phép các cộng đồng tham gia vào các thoả thuận không chỉ với các nhà nước, mà c̣n với các vùng, tỉnh của các quốc gia khác. Các bộ trưởng của cộng đồng chịu trách nhiệm về văn hoá luân phiên nhau tham gia vào hội đồng châu Âu và các tổ chức quốc tế.
Cộng đồng nói Flemish
Cộng đồng Flemish đă kí nhiều công ước quốc tế, các thoả thuận hợp tác và thoả thuận văn hoá với nhiều quốc gia và vùng lănh thổ. Hợp tác song phương với Hà Lan được xem là ưu tiên hàng đầu, không chỉ xét về trao đổi nội bộ và hợp tác với Hà Lan, mà c̣n phối hợp hành động trong các quan hệ đối ngoại. Hợp tác đa phương vẫn chiếm vai tṛ quan trọng, đặc biệt là liên quan đến Liên minh châu Âu, Hội đồng châu Âu, UNESCO, và các mạng lưới không chính thức như Mạng lưới quốc tế về chính sách văn hoá.
Bộ trưởng văn hoá Flemish là người chịu trách nhiệm quản lí các quỹ phát triển chính sách quốc tế về văn hoá mà không chịu sự can thiệp của Bộ trưởng Ngoại giao.
Cộng đồng Flemish đă tham gia vào rất nhiều các hoạt động quốc tế, trong đó có nhiều hoạt động trong lĩnh vực văn hoá. Có rất nhiều cơ hội để tiến hành sự tham gia như vậy, nhất là về tài chính: tài trợ cho hoạt động, hỗ trợ cho các dự án, hỗ trợ chi phí đi lại, v.v..
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Năm 1993, cộng đồng tiếng Pháp đă thành lập một cơ quan đặc trách về quan hệ quốc tế (Uỷ ban Quan hệ Quốc tế của cộng đồng tiếng Pháp – GCIR). Cơ quan này có nhiệm vụ thực hiện chính sách ngoại giao của cộng đồng tiếng Pháp, và quản lí việc thực hiện các thoả thuận văn hoá đă kí với các quốc gia và vùng khác. Uỷ ban tự đặt ra cho ḿnh các ưu tiên để phát triển và truyền bá văn hoá, nghệ thuật của Cộng đồng Tiếng Pháp, những ưu tiên trong hoạt động đa phương trong UNESCO, Hội đồng châu Âu, Liên minh châu Âu (và các cơ quan có liên quan), với các quốc gia công nghiệp hoặc với các quốc gia có sử dụng tiếng Pháp khác, những ưu tiên để xây dựng hoạt động chiến lược hướng đến các quốc gia phía Nam, và cho các chương tŕnh trao đổi thanh niên.
Để thực hiện nhiệm vụ của ḿnh, CGRI hợp tác với các cơ quan chuyên trách: Wallonia-Brussels Music (WBM), Wallonia-Brussels Images (WBI), Wallonia-Brussels Theatre (WBT ) – Cultural Contact Point (Trung tâm Liên lạc Văn hoá), chịu trách nhiệm về chương tŕnh Văn hoá châu Âu 2000), Văn Pḥng Quốc tế về Thanh niên (BIJ) và Cơ quan hợp tác về thanh niên Quebec Wallonia-Brussels.
Ngoài các cơ quan chuyên trách này, các cơ quan đại diện của Wallonia-Brussels điều phối hoạt động của Cộng đồng tiếng Pháp ở nước ngoài, đặc biệt là ở Berlin, Warsaw, Prague, Bucharest, Rabat, Tunis, Algier, Dakar, Kinshasa, Quebec, Santiago of Chile, and Hanoi. ở Paris, Tổng đại diện có nhiệm vụ chuyên trách đối với các quan hệ ngoại giao với Pháp và các tổ chức đặt tại Paris. ở Geneva, Đại diện Wallonia-Brussel đại diện cho cộng đồng Tiếng Pháp tại Văn Pḥng Liên hợp Quốc và các cơ quan chuyên môn của tổ chức này (WCO, WHO, UNAIDS, HCR, OIM, UNESCO, UNHCHR, UNESCO, ILO, OMPI,). ở Brussels, Đại diện tại Liên minh châu âu, Đại diện Nhân quyền, v.v...
Tại những khu vực sử dụng tiếng Pháp, Cộng đồng tiếng Pháp, thông qua CGRI, phối hợp với Bộ ngoại giao và Alliance Pháp để thành thập Trung tâm châu Âu về Pháp ngữ (CELF) nhằm vào công chúng châu Âu tại Brussels.
Cộng đồng tiếng Pháp cũng có đại diện của ḿnh tại các hội nghị thượng đỉnh các nguyên thủ của các quốc gia nói tiếng Pháp
Cộng đồng nói tiếng Đức
Cộng đồng tiếng Đức tham gia tích cực vào việc xây dựng và mở rộng quan hệ đối ngoại của ḿnh. Do diện của cộng đồng này (854km2) và dân số (70 000), việc hợp tác chủ yếu hướng vào các vùng sử dụng tiếng Đức khác, hoặc các vùng tự trị ở châu Âu có quy mô ngang bằng. Mục tiêu chính là các vùng có biên giới liền kề, ví dụ như Bang Rhineland-Palatinate và bang Northhine-Westfalia của đức, Luxembourg, hoặc Hà Lan.
Cộng đồng tiếng Đức đă kí thoả thuận song phương với 7 quốc gia châu Âu: Đức, Pháp, Luxembourg, Hà Lan, áo, Hungary, Italy. Nhiều trong số các thoả thuận này là các thoả ước trước đó đă được soạn thảo bởi nhà Nước trung ương Bỉ; một số được bổ sung bởi những thoả thuận cụ thể, một số được thay đổi để phù hợp với những thay đổi do phân bổ lại thẩm quyền, một số thoả thuận khác lại giữ nguyên nội dung như ban đầu. Hầu hết các thoả thuận đó, mặc dù gọi là thoả thuận văn hoá, nhưng lại xác định phạm vi sang cả các lĩnh vực như giáo dục, thể thao, khoa học.
Hai thoả thuận đa phương đă được thảo để kí kết với các vùng khác; là những thoả thuận được kí kết với các vùng có biên giới kế cận nhau. Một là thoả thuận Euregio Maas-Rhein, bao gồm các vùng của ba quốc gia (Bỉ, Đức và Hà Lan). C̣n thoả thuận đa phương kia là European Greater Region Saar-Lor-Lux, với Luxembourg và các vùng thuộc Bỉ, Pháp và Đức.
Từ năm 1994, Cộng đồng tiếng Đức có đại diện trong Uỷ ban Vùng của EU mà Cồng tiếng Đức giữ chức chủ tịch. Cộng đồng này c̣n tham gia vào Sáng kiến Vùng của các Cơ quan Lập pháp, bao gồm Flanders, Vùng Walloon, Bavaria, North Rhine-Westphalia, Salzburg, Scotland and Catalonia. Ngoài ra, cộng đồng c̣n tham gia vào Uỷ ban cố vấn liên nghị viện các nước vùng Benelux và Hội nghị cố vấn của các thành phố và vùng ở châu Âu.
3. Các mục tiêu và nguyên tắc chung của chính sách văn hoá
3.1 Các nhân tố chính của một mô h́nh chính sách văn hoá hiện tại
Cộng đồng nói tiếng Flemish
Trong những năm 90, hệ thống hoạch định chính sách dài hạn được ra mắt ở Flanders. Mỗi Bộ trưởng phải tŕnh bày kế hoạch 5 năm phác thảo sơ qua về các hoạt động và các mục tiêu dài hạn cho thời gian tới. Những chi tiết cụ thể cho những kế hoạch này sẽ được tŕnh bày trong “báo cáo chính sách” hàng năm .
Nguyên tắc ưu tiên bộ máy chính trị được áp dụng ở Flanders. Nghĩa là Bộ trưởng được các cơ quan tham mưu hỗ trợ nhưng các quyết định cuối cùng th́ do Bộ trưởng hoặc Chính phủ quyết định. Bộ trưởng có thể chấp nhận hoặc bác bỏ sự tham mưu trên nhưng phải đưa ra lư lẽ hợp lư.
Hệ thống tư vấn được chia làm 2 bộ phận riêng biệt: một bộ phận tham mưu về chiến lược và bộ phận khác th́ tham mưu chi tiết về việc phân phối các khoản trợ cấp.
Về điểm thứ nhất, Quốc hội Flemish đă thông qua sắc lệnh liên quan đến các hội đồng tham mưu chiến lược (9/6/2003). Một hội đồng tham mưu chiến lược sẽ được thiết lập cho mỗi “khu vực chính sách đồng nhất”, ví dụ như “lĩnh vực văn hoá, vấn đề thanh niên, phương tiện truyền thông và thể thao.” Hội đồng tham mưu chiến lược này sẽ đưa ra những ư kiến tư vấn về các kế hoạch, đề nghị chính sách (hội đồng tự chủ động làm hoặc làm theo yêu cầu của chính phủ) và tư vấn về pháp luật đối với việc ban hành luật đă có dự định.
V́ đă áp dụng sắc lệnh nghệ thuật và di sản nên cơ cấu tham mưu có sự thay đổi ở cả 2 lĩnh vực này. Sẽ có một hội đồng tham mưu cho cả nghệ thuật và di sản cũng như các hội đồng đánh giá khác để ước lượng các khoản yêu cầu trợ cấp. Cả 2 bộ tham mưu đều có nhiệm vụ tham mưu chung và phải duy tŕ sự hoạt động suôn sẻ qua việc đánh giá chất lượng.
Bên cạnh đó c̣n có một cơ quan tham mưu cho lĩnh vực giáo dục người lớn và tuyên truyền văn hoá.
Tuy nhiên có 2 trường hợp kiểu chính sách ngoại lệ. Trong năm 2000, Quỹ văn chương được lập nên để hỗ trợ thực hiện chính sách văn học của chính phủ và đưa ra các khoản trợ cấp, hỗ trợ. Trong năm 2000, Quỹ nghe nh́n Flemish được lập ra để hỗ trợ và thúc đẩy các hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực nghe nh́n. Cả 2 quỹ này đều có thoả ước với chính phủ Flemish về việc quản lư. 2 trường hợp ngoại lệ này không được nhầm lẫn với sự tồn tại của hệ thống các quỹ văn hoá nói chung, những quỹ này có thể tự ra quyết định mà không cần có sự can thiệp của chính phủ.
Trong suốt quá tŕnh ban hành pháp luật trước kia, Chính phủ đă thông qua hàng loạt các sắc lệnh điều chỉnh cho “các trung tâm hỗ trợ” để đảm bảo cho các hoạt động tiêu biểu nhằm khuyến khích các khu vực tư nhân và các hoạt động như thu thập thông tin, tiến hành nghiên cứu và đưa ra các phân tích. Mỗi trung tâm hỗ trợ đều có thoả ước với chính phủ trong thời gian 4-5 năm.
Vào thời điểm này, chính phủ Flemish, các thành phố và các tỉnh đang đàm phán một điều khoản mới về trách nhiệm giữa họ và sẽ có một số thoả ước được phê chuẩn.
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Cộng đồng Pháp ngữ đă thực thi quyền hạn của ḿnh trên các địa phận Wallonia và Brussels, trong đó Brussels là nơi có phần lớn các tổ chức văn hoá và các tổ chức nói tiếng Pháp ở Bỉ. Trong thập niên qua, Chính phủ đă thử nghiệm các phương pháp khác nhau nhằm t́m ra một giải pháp hiệu quả để phục vụ cho quá tŕnh phi tập trung hoá trách nhiệm đối với các tổ chức ở Wallonia và t́m cách để đưa ra điều khoản hợp lư với Brussels. Họ đă đưa ra các chính sách văn hoá của ḿnh để tăng cường mối quan hệ giữa các thị trấn, thành phố và các khu vực nông thôn thông qua các thoả ước đặc biệt về các lĩnh vực như trung tâm văn hoá, thư viện, tổ chức giáo dục thường xuyên và thanh niên, trung tâm sáng tạo cộng đồng, trung tâm về vấn đề thanh niên, trung tâm kịch địa phương, các đài truyền h́nh cộng đồng, các đơn vị sản xuất và tiếp nhận.
Mô h́nh văn hoá của Cộng đồng Pháp ngữ dựa trên nguyên tắc hỗ trợ: hỗ trợ cho các ư tưởng của các tổ chức văn hoá hay những người hoạt động văn hoá. Các sắc lệnh sẽ điều chỉnh việc hỗ trợ này, và điều này được định nghĩa rơ trong các điều khoản về cách tiếp cận, quỹ hỗ trợ và phân bổ nguồn tài trợ hợp lư.
Mô h́nh văn hoá này đang có nhiều dư luận. Khó khăn chính xuất phát từ chính sách trợ cấp, số lượng tổ chức cần trợ cấp càng gia tăng trong khi quỹ hỗ trợ chỉ có vậy. Khi ngân sách có hạn các tổ chức chỉ nhận được các khoản trợ cấp không đầy đủ để tiến hành thành công những dự án của ḿnh.
Chức năng đại diện đóng một vai tṛ quan trọng trong việc thúc đẩy thực hiện các chính sách văn hoá. Có trên 30 hội đồng và tổ chức tư vấn có thể tham mưu cho Bộ trưởng và đệ tŕnh các kiến nghị hoặc kế hoạch trong suốt quá tŕnh làm chính sách và lựa chọn các dự án.
Cộng đồng nói tiếng Đức
Cộng đồng nói tiếng Đức chủ yếu hỗ trợ các tổ chức phi lợi nhuận, các câu lạc bộ và các thành phố theo 4 cách sau đây:
· Hỗ trợ hoạt động
· Hỗ trợ các chi phí nhân sự
· Can thiệp tài chính cho các dự án và hợp tác
· Trợ cấp cho các dự án cơ sở hạ tầng và trang thiết bị.
Cộng đồng nói tiếng Đức đă thông qua chính sách quảng bá, chính sách này tạo cơ sở cho các hoạt động văn hoá và hiện tại được điều chỉnh bởi rất nhiều các sắc lệnh, đạo luật và thông tư khác nhau. Hầu hết các luật có từ những năm 80 và 90 và cho đến nay dần dần đă được áp dụng đối với những người có nhu cầu hoạt động trong lĩnh vực văn hoá. Mục đích của Chính phủ là để nghiên cứu những luật lệ một cách chi tiết và soạn thảo lại các đạo luật từ đầu.
Chính phủ kế nhiệm mới vào năm 2004 đă đưa ra các phương pháp vững chắc để áp dụng chương tŕnh của ḿnh. Phương pháp quan trọng nhất trong lĩnh vực văn hoá là đổi mới tư duy về hỗ trợ văn hoá và việc soạn thảo các đạo luật mà có thể giảm thiểu tối đa các chi phí hành chính và những người hoạt động văn hoá có thể thực thi được. Vậy sẽ có sự chậm trễ trong các kế hoạch làm việc và sự phân bổ tài chính, điều này nghĩa là có thể sẽ có sự quan tâm lớn hơn đối với các nhu cầu về hoạt động văn hoá đa dạng, những hoạt động này bao trùm các lĩnh vực khác nhau và tạo nên sự hợp tác lâu dài.
Rơ ràng là các phương tiện điện tử nghe nh́n ngày càng quan trọng, các điều khoản luật về các kỹ thuật truyền thông và việc đưa ra các dịch vụ truyền thông trực tuyến giúp h́nh thành nên nội dung chính của các chính sách truyền thông đại chúng. Các mục tiêu xa hơn nữa là mở rộng truyền thông và điều chỉnh luật phù hợp với xu hướng của châu Âu.
3.2 Định nghĩa về văn hoá
Định nghĩa văn hoá, được đề cập trong một tạp chí hiến pháp thứ 3 năm 1971, bao gồm các lĩnh vực sau:
· Bảo tồn và minh hoạ ngôn ngữ
· Khuyến khích đào tạo những người nghiên cứu
· Nghệ thuật tạo h́nh gồm có hát kịch và điện ảnh
· Di sản văn hoá, bảo tàng và các tổ chức khoa học văn hoá khác
· Thư viện, thư viện lưu trữ và các dịch vụ tương tự
· Đài và truyền h́nh (trừ việc truyền thông các tin quảng cáo và các tin tức chính phủ)
· Chính sách về vấn đề thanh niên
· Giáo dục và khuyến khích hoạt động văn hoá thường xuyên
· Đào tạo thể chất, thể thao
· Du lịch và giải trí
Các cải cách tiếp theo của Chính phủ đă tác động đến nền văn hoá, đặc hiệt là sự chuyển đổi năng lực pháp lư mới về văn hoá từ Chính phủ cho các hội đồng trong các lĩnh vực đào tạo (đặc biệt là đào tạo nghệ thuật), quảng cáo truyền thanh và truyền h́nh, và hỗ trợ báo chí.
Các quyền pháp lư được chuyển giao cho hội đồng ở các địa hạt Flemish, Walloon và Brussels về các lĩnh vực:
· Di sản văn hoá: đài tưởng niệm và các khu di tích
· Du lịch, cơ sở hạ tầng liên quan đến giáo dục thể chất, thể thao
3.3 Các mục tiêu của chính sách văn hoá
Các mục tiêu của chính sách văn hoá dựa trên các nguyên tắc chính trị và dân chủ về văn hoá. Nhân quyền và dân chủ đa nguyên là một sự hoà trộn thường thấy trong tất cả các chính sách và luật lệ. Việc tham gia và sáng tạo trong văn hoá được ưu tiên, sáng tạo rơ ràng được coi là một nhân tố cơ bản trong việc bảo vệ và tuyên truyền văn hoá châu Âu, mở cửa với thế giới, thực chất làm phong phú và tôn vinh số ít người nghệ sĩ đă cống hiến cho sự phát triển của văn hoá thế giới.
Cộng đồng nói tiếng Pháp ngữ
Chính sách văn hoá của Cộng đồng nói tiếng Pháp được xây dựng dựa trên 9 nguyên tắc cơ bản sau:
· Hỗ trợ cho các hoạt động tuyên truyền và sáng tạo trong các lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn (ca nhạc, hát kịch, nghệ thuật giải trí), văn chương, điện ảnh, và các sản phẩm nghe nh́n
· Bảo vệ và phát huy các di sản văn hoá (trừ các di sản trí tuệ nằm trong quyền hạn pháp lư bảo vệ của các khu vực) bao gồm bảo tàng, văn hoá dân gian, dân tộc học, ngôn ngữ mẹ đẻ và các cơ quan lưu trữ văn thư
· Phát triển văn hoá địa phương bao gồm các trung tâm văn hoá và thư viện công cộng
· Nâng cao tính dân chủ về văn hoá và sự tham gia vào đời sống văn hoá và xă hội trong đó có việc hỗ trợ cho thanh niên và chương tŕnh giáo dục thường xuyên, các tổ chức văn hoá và các tổ chức giao lưu văn hoá, văn hoá không chuyên
· Hỗ trợ đào tạo
· Dân chủ hoá nền văn hoá: giới thiệu nhiều h́nh thức nghệ thuật khác nhau đến các thành phần khán giả khác nhau
· Hỗ trợ truyền h́nh (phương tiện nghe nh́n công cộng, truyền h́nh địa phương)
· Hỗ trợ ấn phẩm
· Hỗ trợ các hoạt động quốc tế
Vào năm 2005, Thư kư Bộ văn hoá đưa ra “Đạo luật văn hoá chung”, tổ chức một cuộc thảo luận về chính sách văn hoá với những nhân vật quan trọng làm về văn hoá ở Cộng đồng Pháp ngữ. (xem chương 4.1)
Cộng đồng nói tiếng Đức
Di sản văn hoá và nghệ thuật là 2 nhánh chính trong lĩnh vực văn hoá, Trong khi văn chương là một phần của văn hoá, thư viện, điện ảnh, phát thanh và truyền h́nh và các ấn phẩm thuộc về lĩnh vực truyền thông.
Cộng đồng nói tiếng Đức sẽ chú trọng đẩy mạnh các hoạt động sau:
· Nghệ thuật không chuyên
· Quan tâm hơn đến nghệ thuật sân khấu, nghệ thuật tạo h́nh và văn chương
· Giáo dục thường xuyên cho các tài năng trẻ và các nghệ sĩ có tham vọng ở địa phương
· Hợp tác văn hoá với các đối tác văn hoá nước ngoài
· Các hoạt động văn hoá dân gian
· Bảo vệ và bảo tồn các di sản văn hoá (bảo tàng, các ấn phẩm khoa học quan trọng, các công tŕnh duy tu, phục hồi)
· Thư viện
· Mở rộng các trung tâm dịch vụ truyền thống
· Thực hiện các ư tưởng trong lĩnh vực sách và phim truyện
· Khu vực tư nhân và các nhà truyền thanh truyền h́nh ở khu vực tư nhân.
Các hoạt động này bị tác động chính bởi các khoản hỗ trợ. Việc tổ chức các hoạt động (triển lăm, các cuộc thi, và các cuộc họp) có thể thực hiện được nhưng có ảnh hưởng đến sự hợp tác hay việc mua bán các tác phẩm nghệ thuật. Trung tâm truyền thông của Cộng đồng nói tiếng Đức lại có một quan điểm đặc biệt, họ tiến hành các cách thức nhằm xúc tiến các cuộc họp, các phương tiện truyền thông, duy tŕ hội thảo đa phương tiện và thiết kế chương tŕnh truyền h́nh.
4. Các vấn đề hiện nay về phát triển chính sách văn hoá và những tranh luận
4.1 Các vấn đề và ưu tiên chính của chính sách văn hoá
Cộng đồng nói Flemish
Các ưu tiên chính sách là:
· Hợp nhất nghệ thuật, di sản văn hoá và các hoạt động văn hoá xă hội thành 1 chính sách, chính sách đó bao gồm các hoạt động sáng tạo, tuyên truyền và bảo tồn.
· Đẩy mạnh việc tham gia vào đời sống văn hoá
· Nhận vai tṛ văn hoá mới trong các thành phố lớn (có hoạt động chức năng ở địa phương)
· Theo đuổi chính sách toàn cầu về văn hoá, chính sách đó có xu hướng thiên về văn hoá chứ không chỉ phục vụ v́ mục đích kinh tế hoặc chính trị
Ngoài những ưu tiên trên, chính sách văn hoá ở Flanders cần phải tập trung vào sự minh bạch hơn thông qua việc thông báo các công cụ chính sách mới bao gồm:
Sáng tạo một hệ thống tham mưu chặt chẽ hơn cho Bộ trưởng (hệ thống này trước đây rất manh mún)
Không chỉ cập nhật các chính sách từng phần (chính sách thư viện hay chính sách dành cho các trung tâm văn hoá) mà c̣n phải bắt đầu thiết lập nên khung chính sách toàn diện, tổng thể mà từ đó các chính sách đơn lẻ có thể liên hệ, kết hợp được với nhau.
Trong nhiều năm qua có nhiều nỗ lực được tạo ra nhằm xây dựng cho chính sách văn hoá một cơ sở khoa học thông qua nghiên cứu của Pḥng chính sách văn hoá trong Ban văn hoá vủa Bộ Văn hoá và các nghiên cứu của các tổ chức bên ngoài khác. Nghiên cứu khoa học về văn hoá và chính sách văn hoá đă nhận được động lực mới với việc thành lập trung tâm hỗ trợ Re-Creatief Vlaanderen, một trung tâm gồm nhiều đơn vị nghiên cứu thuộc các trường Đại học của Ghent, Louvain, Brussels (VUB) và trường the Europese Hogeschool Brussel (EHSAL). Nghiên cứu của họ tập trung vào các khía cạnh khác nhau của việc tham gia và rèn luyện văn hoá.
Cộng đồng nói tiếng Pháp
Các vấn đề thiểu số chính của chính sách văn hoá trong những năm gần đây có liên quan đến các chủ đề sau:
· Văn hóa và thành phố. Những sắp xếp hợp tác đă được chuẩn bị (các hợp đồng giữa các thị trấn hoặc các hạt) với các nhà chức trách địa phương (ở các vùng nông thôn, thành phố) trong các lĩnh vực di sản, nghệ thuật biểu diễn, các trung tâm văn hoá. Chính sách này đă nêu bật được vai tṛ của các khu vực nông thôn và thành thị như là những đầu tàu thúc đẩy tăng cường sự giao lưu văn hoá giữa các vùng.
· Xem xét các hợp đồng với các tổ chức văn hoá có vai tṛ lớn trong cộng đồng: trong một số năm qua Chính phủ của Cộng đồng Pháp ngữ đă duyệt lại các hợp đồng được thiết lập giữa các tổ chức văn hoá lớn bao gồm các pḥng phát thanh và truyền h́nh công cộng, nhà hát kịch opera, dàn nhạc, các nhà hát chính, các nhà hát múa và các trung tâm văn hoá. Mục đích là để xem xét lại nhiệm vụ của họ, kiểm tra lại các khoản đầu tư công vào những tổ chức này và để t́m ra những giải pháp mới cho các tổ chức để họ độc lập hơn về tài chính.
· Tăng cường luật pháp trong các lĩnh vực sau: nghệ thuật biểu diễn, bảo tàng, văn hoá dân gian và dân tộc học. Những lĩnh vực này không được kể đến trong Công ước văn hoá (Cultural Pact Act) năm 1973
· Xem lại các chính sách cũ: các luật thông qua những năm 70 gần đây được xem xét để cải cách lại hoặc phục vụ cho quá tŕnh phân tích đánh giá
· Tăng cường chức năng phân tích, giám sát, đánh giá và ước lượng các chính sách văn hoá. Trong đó, tăng cường các cơ sở tiêu chuẩn cho phép có thể thực hiện được các thống kê thực tiễn về sự phát triển của văn hoá, các ḍng quỹ hỗ trợ
· Hợp tác công-tư trong lĩnh vực truyền thông
· Tham gia văn hoá. Những ư tưởng mới tập trung vào việc nâng cao khả năng tiếp cận cho các tổ chức bị thiệt tḥi đến các tổ chức hỗ trợ văn hoá
· Văn hoá và thương mại: Tập trung vào các hiệp định WTO và MAI, nhấn mạnh việc bảo vệ các trường hợp văn hoá đặc biệt trong bối cảnh các ngành công nghiệp văn hoá đang phát triển
· Việc giao lưu giữa thanh niên và các nghệ sĩ: gồm có hỗ trợ các dự án giao lưu giữa các nước và thành lập mạng lưới văn hoá châu Âu.
· Đổi mới và thích ứng các khu vực công nghiệp vào mục đích văn hoá
· T́m kiếm các hợp đồng hợp tác với các cấp chính quyền khác nhau: ở cấp khu vực tỉnh và địa phương.
· Hiện nay, các ưu tiên chính là:
· Hỗ trợ cho việc tăng cường các dự án giao lưu giữa các nước và xây dựng mạng lưới văn hoá châu Âu
· Hỗ trợ nhiều hơn cho các dự án đa phong cách và các hoạt động văn hoá mới nổi (văn hoá nông thôn, văn hoá liên quan đến công nghệ mới,…)
· Chuyên nghiệp hoá đội ngũ và hỗ trợ đào tạo cho các trưởng pḥng văn hoá
· Tiếp cận với xă hội tri thức và có nhiều côngnghệ mới
· Hỗ trợ khu vực kỹ thuật số
· Sử dụng công nghệ mới trong các ngành truyền thông, liên lạc, và kỹ thuật số
· Tạo ra cơ hội đồng đều (cơ hội đồng đều giữa phụ nữ và nam giới, giữa văn hoá và xă hội
· ổn định giao lưu văn hoá và các thể loại văn hoá đa dạng, hỗ trợ phần lớn các nội dung nghệ thuật
· Nâng cao vai tṛ của truyền thông trong việc tuyên truyền văn hoá nghệ thuật
· Chuẩn bị xây dựng công ước hợp tác, liên kết để thực hiện khách quan việc hợp tác giữa chính quyền và nhân dân
· Tăng cường mối quan hệ và phát triển các dự án đưa văn hoá vào trường học
· Quan tâm đến kiến trúc như một vấn đề về văn hoá
· Quan tâm đến tính hiệu quả và minh bạch của bộ phận hành chính trong các mối quan hệ của bộ phận này.
Đạo luật văn hoá chung
Chính phủ Cộng đồng Pháp ngữ hiện tại (2004-2009) đă quyết định thi hành Đạo luật văn hoá chung: tham gia vào quá tŕnh thiết lập một chính sách văn hoá toàn cầu hoạt động với nhiều mục tiêu.
Một cuộc tranh luận liên khu vực diễn ra với tất cả các thành viên văn hoá quan trọng cũng như tất cả các bộ phận hành chính và chính trị các cấp. Mỗi thành viên được mời đến để đưa ra các tham luận đóng góp. Chủ đề của các cuộc họp được chuẩn bị là phi tập trung hoá.
Các mục tiêu sau đây được đưa ra:
· Thúc đẩy các phương tiện văn hóa: phân phối lại hợp lư hơn về trách nhiệm và quyền hạn giữa các cấp chính quyền
· Ưu tiên chất lượng: việc hỗ trợ phi tập trung sẽ ảnh hưởng đến chất l&