1. Bối cảnh lịch sử: chính sách và các thiết chế văn hoá

2. Thẩm quyền, ra quyết định và các cơ quan hành chính

3. Các mục tiêu và nguyên tắc chung của chính sách văn hoá

4. Các vấn đề hiện nay về phát triển chính sách văn hoá và những tranh luận

5. Các quy định pháp luật quan trọng trong lĩnh vực văn hoá

6. Hỗ trợ tài chính cho văn hoá

7. Các tổ chức văn hoá và những quan hệ đối tác

8. Hỗ trợ hoạt động sáng tạo và sự tham gia vào đời sống văn hoá

1. Bối cảnh lịch sử: chính sách và các thiết chế văn hoá

Sự tham gia của chính phủ Liên bang vào chính sách văn hoá Thuỵ Sĩ đã có bước phát triển hơn kể từ khi chuyển đổi Pro Helvetia (Còn gọi là Hội đồng nghệ thuật Thuỵ Sĩ) thành một quỹ hội công vào năm 1949. Trước thời điểm này, hỗ trợ cho văn hoá chủ yếu do các bang và thành phố thực hiện. Hỗ trợ của Liên bang cho các hoạt động văn hoá được thực hiện ở mức tối thiểu, ngoại trừ nguồn tài chính để hỗ trợ cho việc xây dựng Thư viện Quốc gia và Bảo tàng Quốc gia. Ngày nay, sự tham gia của chính quyền Liên bang vào đời sống văn hoá đã gia tăng. Tuy nhiên, các bang và thành phố vẫn là nguồn cung cấp tài chính chủ yếu cho các hoạt động văn hoá.

Trong những năm 1950, có những dấu hiệu cho thấy rằng chất lượng cuộc sống văn hoá có những cải thiện. Tỉ lệ tham gia vào đời sống văn hoá ngày càng tăng, bên cạnh tỉ lệ tăng về trình độ giáo dục, việc sử dụng rộng rãi các phương tiện truyền thông đại chúng, và việc giảm thời giờ lao động. Cùng thời điểm đó, các cơ cấu truyền thống, bao gồm cả cơ cấu gia đình, đã bị phá vỡ, và làn sóng đô thị hoá ngày càng mở rộng. Nghệ thuật cố gắng bắt kịp với những diễn biến xã hội này với các mức độ khác nhau, và điều này đã dẫn đến cách hiểu, định nghĩa rộng hơn về văn hoá.

Cho đến cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970, ở Thuỵ Sĩ văn hoá thường được xem là vấn đề tư nhân. Mặc dù văn hoá được thành lập bởi các thành phố, bang và Liên bang, thì lại hầu như không có một cuộc thảo luận công khai về vấn đề này. Vào đầu những năm 1970, thảo luận về chính sách văn hoá được thúc đẩy mạnh và dẫn đến phải thiết lập các cơ sở pháp lí và nhiệm vụ công cho Pro Helvetia; thành lập Uỷ ban lâm thời gồm các chuyên gia để giải quyết các vấn đề văn hoá của Thuỵ Sĩ (Clottu Commision, 1969); Thành lập Hội nghị các thành phố về vấn đề văn hoá (KSK, 1970); và thành lập một văn phòng Liên bang về văn hoá năm 1975.

Trong khi khái niệm văn hoá ngày càng được mở rộng, thì văn hoá lại là một yếu tố quan trọng trong nhiều lĩnh vực chính sách đang được thảo luận. Sự gắn kết dân tộc (bản sắc dân tộc) và đa dạng dân tộc, cũng như khoảng cách ngày càng tăng giữa thành thị và nông thôn đã trợ thành các vấn đề trung tâm của các chính sách.

Đã có những tài liệu về chiến lược chính sách và chiến lược văn hoá được đưa ra vào những năm 1980 nhằm bảo đảm những cơ sở tối thiểu cho văn hoá trên nhiều cấp độ chính sách cũng như đưa ra các kế hoạch thực hiện. Ví dụ, năm 1980 chính phủ Liên bang đã đưa ra một kế hoạch chi tiết cụ thể về văn hoá trình lên Nghị viện, và năm 1984 Hội nghị các thành phố về văn hoá (KSK) đã đưa ra một tài liệu nghiên cứu chính sách văn hoá ở cấp vùng. Năm 1986 có một sáng kiến của thành phố, và sau đó là một cuộc trưng cầu dân ý (tuy không thành công) nhằm lấy ý kiến về việc đưa các khía cạnh chung của chính sách văn hoá vào Hiến pháp Liên bang. Trong thời gian này, người ta cũng chú ý đến trao đổi văn hoá với nước ngoài.

Trong những năm 1980, các thành phố và bang có xu hướng tăng hỗ trợ cho các hoạt động văn hoá. Điều này đã thể hiện trên thực tế, và để thực hiện cần phải có một cơ cấu hoàn thiện hơn cho chính sách văn hoá ở cấp chính quyền địa phương. Đến cuối những năm 1980, việc đánh giá các chính sách văn hoá được đưa vào trong các chương trình chính trị và Hội nghị các đại diện văn hoá của các bang, và Văn phòng văn hoá Liên bang đã được thành lập.

Ngân sách bị cắt giảm vào đầu những năm 1990. Trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong lĩnh vực văn hoá cần phải được xác định rõ ràng hơn, ví dụ như trong việc hỗ trợ cho các tổ chức mang tầm quốc gia, sự bình đẳng giữa các vùng ngôn ngữ, và chính sách ngoại giao. Ngoài ra các vấn đề khác cũng thu hút sự quan tâm như tranh luận khoa học về văn hoá và chính sách văn hoá, thảo luận công khai về việc thiết lập cơ sở hiến pháp đối với thẩm quyền về văn hoá.

Ngày nay, văn hoá là một yếu tố trong các lĩnh vực chính sách khác nhau. Trong bối cảnh toàn cầu hoá, chính phủ Thuỵ Sĩ đã ưu tiên cho chính sách ngoại giao về văn hoá. Những chủ đề quan trọng khác được tranh luận còn có vai trò của văn hoá đối với việc giữ gìn bản sắc dân tộc (bao gồm cả những thảo luận về chính sách ngôn ngữ và chính sách đối với cộng đồng thiểu số). Bên cạnh đó, tranh luận về chính sách văn hoá như là một yếu tố của chính sách văn hoá định hướng trong tương lai cũng là một vấn đề mới được đưa vào các chương trình chính trị.

Bước vào thiên niên kỉ mới, những tranh luận về việc thiết lập cơ sở hiến pháp cho văn hoá và việc theo đuổi mô hình Liên bang để phát triển chính sách văn hoá đã đạt được một bước tiến quan trọng. Về mặt pháp lí, luật hỗ trợ văn hoá đang được soạn thảo dưới sự chỉ đạo của Văn phòng văn hoá Liên bang (BAK). Dự luật này sẽ được trình lên Nghị viện vào năm 2007. Trong khi đó, luật về Pro Helvetia (Hội đồng nghệ thuật Thuỵ Sĩ) sẽ được sửa đổi nhằm hướng đến sự điều phối tốt hơn các hoạt động của tổ chức này, chủ yếu là hợp tác với Văn phòng văn hoá Quốc gia (BAK) tại Thuỵ Sĩ và ở nước ngoài. Cả hai luật này sẽ chưa thể có hiệu lực trước năm 2008.

2. Thẩm quyền, ra quyết định và các cơ quan hành chính

2.2 Mô tả chung hệ thống

Hiến pháp quy định sự tham gia của chính quyền Liên bang trong lĩnh vực văn hoá ở phạm vi rất hạn chế, ví dụ như hỗ trợ cho sản xuất phim, bảo vệ di sản tự nhiên, giáo dục và hoạt động văn hoá vì lợi ích quốc gia, và vấn đề ngoại giao. Ở Thuỵ Sĩ có 26 bang, và hơn 2800 thành phố/ cộng đồng. Các đơn vị này đóng vai trò chính trong phát triển văn hoá, chúng xác định cho mình các ưu tiên, và hoạt động độc lập với nhau. 5 thành phố lớn nhất bao gồm Zurich, Lausanne, Bern, Bale và Geneva đóng vai trò đặc biệt quan trọng và quyết định đến sự phát triển văn hoá. Cả 5 thành phố này cung cấp đến 80% chi tiêu tài chính cho văn hoá ở cấp thành phố, mặc dù mỗi thành phố có các chương trình chính sách văn hoá, quản lí hành chính và ngân sách riêng.

Do tính không đồng nhất giữa các bang, thành phố và cộng đồng nên chỉ có thể phác hoạ trong phạm vi các hoạt động được thực hiện dựa trên điều kiện tài chính, số lượng dân cư, truyền thống văn hoá và một số yếu tố khác:

·           Xác định các chương trình chính sách văn hoá;

·           Hỗ trợ cho các tổ chức, chương trình và cho các cá nhân;

·           Quản lí các chương trình và các tổ chức;

·           Trao giải thưởng;

Các cơ quan thuộc Liên bang:

Phòng Văn hoá Liên bang (BAK) thuộc Bộ Nội vụ (EDI) và là cơ quan chuyên môn của nhà nước Liên bang Thuỵ Sĩ đảm trách vấn đề thuộc chính sách văn hoá, phát triển văn hoá và bảo tồn văn hoá. Cơ quan này hỗ trợ cho việc phát triển và thực hiện các chính sách văn hoá ở cấp Liên bang, và trình các quyết định lên cho Nghị viện phê chuẩn. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trọng các lĩnh vực vì lợi ích chung như chính sách ngôn ngữ, cộng đồng thiểu số, v.v.. Phòng Văn hoá Liên bang cũng hỗ trợ trực tiếp cho việc sản xuất phim, nghệ thuật thị giác và thiết kế, và trợ cấp cho các hiệp hội nghệ sĩ chuyên nghiệp, các nhóm vận động hành lang.

Pro Helvitia (Hội đồng Nghệ thuật Thuỵ Sĩ), là cơ quan được chính phủ cung cấp tài chính 100%. Nó hoạt động độc lập trong các lĩnh vực như nghệ thuật thị giác, âm nhạc, văn học và nhân văn, kịch, múa, văn hoá và xã hội bằng cách hỗ trợ và thành lập các cơ quan liên lạc: ở Cairo (Ai Cập), Warsaw (Vác sa va – Ba Lan), Cape Town (Nam Phi) và Prague (Pra-ha – Cộng hoà Séc) (cho đến cuối năm 2005). Nó còn quản lí một trung tâm văn hoá ở Paris và là cơ quan hỗ trợ tài chính cho Istituto Svizzero di Roma và Viện Thuỵ Sĩ ở New York. Hội đồng Nghệ thuật Thuỵ Sĩ còn quản lí các dịch vụ thông tin và xuất bản quan trọng về văn hoá dưới nhiều ngôn ngữ khác nhau. Trong những năm qua, Pro Helvetia (Hội đồng Nghệ thuật Thuỵ Sĩ) đã trải qua một quá trình cải tổ về cơ cấu. Luật về Pro Helvetia hiện đang được thảo luận, và dự kiến việc thảo luận sẽ hoàn thành vào năm 2008, và luật mới sẽ tạo điều kiện hợp tác tốt hơn giữa Hội đồng và các tổ chức hoạt động văn hoá khác.

Thuộc Bộ ngoại giao, Trung tâm chính sách văn hoá đối ngoại (KKA) là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện chính sách văn hoá đối ngoại của Bộ, thực hiện các dự án văn hoá với sự hợp tác của các phái đoàn Thuỵ Sĩ ở nước ngoài, và đại diện cho Thuỵ Sĩ tại UNESCO.

Cũng thuộc Bộ Ngoại giao, cơ quan “Thuỵ Sĩ ngày nay” (PRS), chịu trách nhiệm quảng bá hình ảnh đất nước Thuỵ Sĩ ra nước ngoài, và Cơ quan hợp tác và phát triển Thuỵ Sĩ (DEZA) thực hiện hỗ trợ đối với việc phát triển văn hoá và nghệ thuật tại các nước đang phát triển thông qua các triển lãm nghệ thuật, các buổi hoà nhạc hoặc liên hoan phim.

Về phía tư nhân: ví dụ như các nhà tài trợ, các quỹ hội đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh vực văn hoá của Thuỵ Sĩ nếu so với các quốc gia châu Âu khác (xem phần 2.1 và 7.3). Điều này bắt nguồn từ lịch sử, trong đó sự tham gia của tư nhân vào hoạt động phát triển văn hoá cũng như hệ thống hỗ trợ kép theo đó phân bổ nguồn tài chính công được thực hiện với điều kiện có sự đóng góp của tư nhân.

2.3 Hợp tác giữa các Bộ ngành và các cấp chính quyền

Hội nghị đại diện văn hoá của các bang và Hội nghị giữa các thành phố về vấn đề văn hoá (KSK) được thành lập ra và được xem như là những diễn đàn thảo luận chứ không phải là cơ quan điều phối giữa các chính quyền này. Cả hai hội nghị này diễn ra theo chu kì hai năm một lần, và tại hội nghị có mời đại diện của Phòng văn hoá Liên bang (BAK), của Hội đồng Nghệ thuật Thuỵ Sĩ tham gia với tư cách là quan sát viên. Hai hội nghị này hầu như có rất ít quan hệ hợp tác. Tuy nhiên trong lĩnh vực giáo dục (giáo dục về văn hoá) hợp tác giữa chính phủ Liên bang và các bang lại diễn ra thường xuyên.

Các cơ quan của Liên bang cũng hoạt động độc lập với nhau (không có sự hợp tác), ngoại trừ trong một số lĩnh vực, ví dụ như quảng bá văn hoá Thuỵ Sĩ ra nước ngoài. Một uỷ ban ‘5 bên’ đã được thành lập nhằm điều phối những hoạt động chung. Các thành viên của uỷ ban bao gồm Trung tâm chính sách văn hoá đối ngoại (KKA), Cơ quan Thuỵ Sĩ Ngày nay (PRS), Cơ quan hợp tác và phát triển Thuỵ Sĩ (DEZA) (ba cơ quan thuộc Bộ ngoại giao), Phòng văn hoá Liên bang (BAK) và Pro Helvetia.

2.4 Hợp tác quốc tế

Tuỳ thuộc vào từng vấn đề mà Bộ ngoại giao (EDA) hoặc Phòng Văn hoá Liên bang (BAK) đại diện cho Thuỵ Sĩ tại các tổ chức quốc tế như UNESCO hoặc Hội đồng châu Âu.

Hợp tác quốc tế ở mọi cấp độ có một vai trò hết sức quan trọng đối với Thuỵ Sĩ. Vì không phải là thành viên của EU, Thuỵ Sĩ có rất nhiều hạn chế trong việc tham gia các chương trình của EU. Tuy nhiên, Thuỵ Sĩ sẽ tham gia chương trình MEDIA của Liên minh châu Âu vào năm 2006, đây là một bước phát triển quan trọng của ngành phim Thuỵ Sĩ. Các bang chịu trách nhiệm chính trong việc hợp tác trong khuôn khổ các chương trình Interreg của Liên minh châu Âu. Các thành phố cũng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy các quan hệ hợp tác quốc tế.

Pro Helvetia làm việc trực tiếp với các đối tác nước ngoài. Hoạt động của tổ chức này dựa trên nguyên tắc là chính sách ngoại giao của Thuỵ Sĩ không chỉ là quan hệ một chiều với nước ngoài, mà còn là việc phát triển các hiểu biết về văn hoá Thuỵ Sĩ tại các nước thứ ba và ngược lại.

Bộ Ngoại giao hỗ trợ cho các hoạt động văn hoá thông qua mạng lưới các đại sứ quán tại nước ngoài, ví dụ như thông qua các cuộc tiếp xúc và các cơ sở của đại sứ quán.

3. Các mục tiêu và nguyên tắc chung của chính sách văn hoá

3.1 Những yếu tố chính của mô hình chính sách văn hoá

Có hai yếu tố chính trong mô hình chính sách văn hoá của Thuỵ Sĩ: chế độ Liên bang và cũng phối hợp hỗ trợ.

Trong chính sách văn hoá Thuỵ Sĩ, Chế độ Liên bang có nghĩa là các biện pháp được quyết định và thực hiện ở cấp địa phương và vùng, bởi vì điều đó được xem là sát với yêu cầu của các nghệ sĩ. Cùng phối hợp hỗ trợ có nghĩa là một mặt, nguồn tài chính của thành phố thì do bang cung cấp, và của bang thì do Liên bang cung cấp. Mặt khác, hỗ trợ của tư nhân thông qua các hiệp hội tổ chức, hoặc tài trợ tư nhân được xem là một điều kiện bắt buộc để được nhận hỗ trợ từ khối công. Khối tư nhân đóng vai trò như là bên bảo đảm trong việc cung cấp nguồn tài chính cần thiết, để từ đó khối công (nhà nước) sẽ thực hiện hỗ trợ.

Kết quả là một hệ thống đa tầng với nhiều hình thức hợp tác. Theo cách nói của Pro Helvetia: “tấm thảm văn hoá của Thuỵ Sĩ là sự chắp vá của 26 miếng ghép của 26 bang, mà không phải là một thể thống nhất. Cũng giống như giáo dục, hỗ trợ cho nghệ thuật cũng thuộc trách nhiệm của các bang.”

Do tính linh hoạt trong mô hình chính sách văn hoá của Thuỵ Sĩ nên tồn tại những khó khăn cố hữu, ví dụ như sự chồng chéo, trùng lặp. Việc tập trung các biện pháp chính sách văn hoá vào một mục tiêu chung rất khó khăn, và việc chi tiết kế hoạch trung hạn và dài hạn cũng là một nhiệm vụ rất phức tạp (xem phần 2.3). Có thể lấy ví dụ như việc thảo luận đã kéo dài từ rất lâu về Triển lãm quốc gia (Expo 02): cho dù một triển lãm chung có thể phản ánh sự phức tạp của văn hoá Thuỵ Sĩ, thì vai trò của Chính phủ Liên bang thể hiện như thế nào, việc lựa chọn nơi tổ chức triển lãm khi mà mỗi vùng có ngôn ngữ khác nhau, v.v… Đặc biệt là ở cấp độ quốc gia, các cuộc thảo luận diễn ra trong nhiều năm mà các kết quả thường là những thoả hiệp hơn là các giải pháp mang tính hợp lí.

Tuy nhiên, chế độ Liên bang đã có được một định hướng mới trong vài năm qua (xem phần 4.2). Có thể giải thích cho điều này bằng một vài lí do như, trong quá trình toàn cầu hoá, quá trình khu vực hoá châu Âu và sự xuất hiện một hệ thống mới nhằm chia sẻ các gánh nặng tài chính giữa Liên bang, bang và thành phố. Vì thế, chính sách văn hoá phải thay đổi để phản ánh được xu hướng này. Những nỗ lực nhằm đạt được một khung chính sách văn hoá chung giữa Liên bang, bang và thành phố đang dần hình thành, mặc dù rất chậm chạp. Các cuộc thảo luận về luật Liên bang về văn hoá đều hướng vào việc tăng cường hiệu quả hợp tác giữa các cơ quan tổ chức quản lí và hoạt động về văn hoá (xem phần 2.3) ở cấp Liên bang, cũng như giữa các bang và các thành phố.

3.2 Định nghĩa văn hoá

Nguyên tắc chế độ Liên bang là cùng phối hợp hỗ trợ được thực hiện, việc Thuỵ Sĩ công nhận 4 ngôn ngữ chính thức, và một số lượng lớn dân số có nguồn gốc văn hoá khác nhau (người nước ngoài chiếm đến 20% dân số Thuỵ Sĩ), khiến cho rất khó khăn để đưa ra một định nghĩa chung về văn hoá ( xem phần 4.2.1).

Đoạn sau đây được trích ra từ Công bố của Pro Helvetia (Còn gọi là Hội đồng nghệ thuật Thuỵ Sĩ) về Hỗ trợ tài chính cho giai đoạn 2000-2003 phản ánh được sự phức tạp này:

Thuỵ Sĩ không có một nền văn hoá quốc gia đồng nhất, cũng  không có một bản sắc dân tộc rõ ràng. Một nền văn hoá chung không chỉ là việc thực hiện các nỗ lực lâu dài nhằm duy trì sự đa dạng văn hoá của đất nước chúng ta, mà còn là các biện pháp nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và đoàn kết giữa các vùng ngôn ngữ khác nhau của văn hoá Thuỵ Sĩ. Theo đó, các dự án văn hoá có vai trò hữu dụng trong việc mở rộng đối thoại, tổ chức các cuộc gặp gỡ và thúc đẩy sự tôn trọng lẫn nhau. Theo định nghĩa này, văn hoá có nhiệm vụ thúc đẩy sự gắn kết trên toàn quốc thông qua các dự án trao đổi được hoạch định tốt.

Trong các cuộc thảo luận gần đây nhất về chủ đề này, một mô hình ba cấp đã được đề cập trong đó phân biệt giữa ba cấp văn hoá: cấp thứ nhất là văn hoá hiểu theo nghĩa văn minh, cấp thứ hai được hiểu theo nghĩa rộng hơn (văn hoá giúp con người tự hiểu mình và môi trường xung quanh, bao gồm cả khoa học, nghiên cứu, giáo dục và nghệ thuật, các hành vi sưu tầm, gìn giữ, giải thích, v.v..), và cấp thứ ba được hiểu theo nghĩa hẹp (nghệ thuật, các tổ chức có vai trò giải thích và dự đoán những xu hướng mới nảy sinh từ cấp thứ hai).

3.3 Mục tiêu chính sách văn hoá

Vì không có định nghĩa về văn hoá cho nên rất khó để xác định các mục tiêu chính sách phản ánh quan điểm của các cơ quan, tổ chức trong chính sách văn hoá của Thuỵ Sĩ (chủ yếu là các bang và thành phố) vào thời điểm hiện nay.

Tuy nhiên, trong quá trình thảo luận luật Liên bang về văn hoá, một số tài liệu đã nêu ra một số mục tiêu:

• Chính sách văn hoá (ví dụ như ở cấp Liên bang) tập trung vào toàn bộ dân cư, quan tâm đến các nghệ sĩ, các dự án văn hoá, tổ chức văn hoá;
• Chính sách văn hoá có nghĩa không chỉ là phát triển văn hoá. Nó thể hiện được kết quả của những cuộc thảo luận công khai, thể hiện được các điều kiện tối thiểu và thể hiện được lợi ích của các nghệ sĩ;
• Chính sách văn hoá có liên quan đến các lĩnh vực chính sách khác như: quy hoạch thành phố, chính sách tài khoá và tài chính, các ngành kinh doanh văn hoá v.v..;
• Chính sách văn hoá không chỉ là việc cơ cấu cho một lĩnh vực cụ thể nào đó; nó luôn có ảnh hưởng đến toàn bộ xã hội.

Những mục tiêu này phù hợp với các mục tiêu do Hội đồng châu Âu đề ra, bao gồm cả phát huy bản sắc, sáng tạo, đa dạng và việc tham gia vào đời sống văn hoá. Cũng cần phải nói rằng các mục tiêu chính sách văn hoá của hội đồng châu Âu không phải là những định hướng mang tính bắt buộc. Nhận định này được đưa ra dựa trên bản chất của mô hình chính sách văn hoá Thuỵ Sĩ là chế độ Liên bang và cùng phối hợp hỗ trợ.

4. Các vấn đề hiện nay về phát triển chính sách văn hoá và những tranh luận

4.1 Các vấn đề chính sách văn hoá và những ưu tiên

Thảo luận về sự  gắn kết (đoàn kết) dân tộc, ví dụ như cùng chung sống và hiểu biết lẫn nhau của các cộng đồng văn hoá khác nhau – cả đối với người Thuỵ Sĩ và người nước ngoài – là ưu tiên dài hạn trong chính sách văn hoá của Thuỵ Sĩ. Khi đề cập đến vấn đề này thì cũng phải nói đến luật ngôn ngữ - đang được soạn thảo và dự kiến sẽ trình lên Nghị viện vào năm 2006. Mục tiêu chính của luật này là xây dựng định hướng về sử dụng ngôn ngữ chính thức trong cơ quan hành chính Liên bang, hỗ trợ trao đổi sinh viên, thành lập các tổ chức khoa học về đa ngôn ngữ, hỗ trợ các bang có sử dụng nhiều ngôn ngữ, và phát triển tiếng Romansh và tiếng ý tại Thuỵ Sĩ.

Một vấn đề dài hạn khác là sự cần thiết phải có một chính sách thống nhất của Liên bang trong việc hỗ trợ cho văn hoá, cũng như gia tăng sự hợp tác của các tổ chức văn hoá quốc gia (xem phần 2.3 và 3.1). Việc sửa đổi Hiến pháp Liên bang, trong đó bổ sung điều khoản về văn hoá và việc chuẩn bị luật văn hoá, và những cuộc thảo luận về việc cơ cấu lại Hội đồng nghệ thuật là hai vấn đề quan trọng.

Các vấn đề khác bao gồm thảo luận về các chương trình hỗ trợ (có tính đến mối quan hệ giữa sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức kinh doanh); hỗ trợ cho truyền thông mới; thảo luận về hỗ trợ tài chính cho văn hoá theo nghĩa rộng (luật về quỹ hội, luật sổ xố); chi tiết về một khái niệm đầy đủ (phát triển, đào tạo, an sinh xã hội) đối với lĩnh vực múa; các biện pháp nhằm khắc phục nạn mù chữ.

4.2 Các vấn đề chính sách gần đây và những tranh luận

4.2.1 Quy định đối với văn hoá cộng đồng thiểu số

Là một xã hội đa ngôn ngữ và đa văn hoá, Thuỵ Sĩ quan tâm rất nhiều đến vấn đề hội nhập của các nhóm văn hoá. Phòng Văn hoá Liên bang (BAK) đóng một vai trò quan trọng trọng việc hội nhập các cộng đồng văn hoá vào xã hội Thuỵ Sĩ. Do đó, cơ quan này đang đóng vài trò tiên phong trong việc xây dựng luật ngôn ngữ, trong đó có tính đến thực tế rằng Thuỵ Sĩ là một xã hội đa ngôn ngữ và đa văn hoá. Bên cạnh đó – cùng với Uỷ ban UNESCO quốc gia – Phòng Văn hoá Liên bang còn tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện Công ước của UNESCO về đa dạng văn hoá

Tại hầu hết các bang và những thành phố lớn, có các ban chuyên trách và những tổ chức hợp tác giữa nhà nước và tư nhân chuyên hoạt động trong các vấn đề về văn hoá các cộng đồng thiểu số. Ví dụ như Ban “SozioKultur” thuộc thành phố Zurich có nhiệm vụ thúc đẩy các cộng đồng văn hoá cùng chung sống, và thực hiện các biện pháp hỗ trợ như cơ sở hạ tầng cho thể thao, giáo dục, các dịch vụ tư vấn, v.v..  Hoặc “Begegnungszentrum” (điểm hẹn) tại thành phố Schaffhausen – một thành phố nhỏ - là một hiệp hội tư nhân chuyên cung cấp các khoá học (ví dụ như, dành cho người nước ngoài sống tại Thuỵ Sĩ), thông tin dưới nhiều ngôn ngữ khác nhau, các lễ hội.. Tuy nhiên, một số đảng phái cực hữu thường cố gắng hạn chế các biện pháp này, điều đó phản ánh thái độ dè dặt của họ trong việc hội nhập. Tiêu biểu nhất trong những cuộc tranh luận hiện nay là thảo luận vấn đề nhập quốc tịch ở cấp cộng đồng (ở Thuỵ Sĩ việc nhập quốc tịch diễn ra ở cấp Liên bang, bang và cấp cộng đồng), điều này sẽ được quyết định bằng việc lấy ý kiến của công chúng, hoặc ý kiến của một uỷ ban gồm các chuyên gia.

Theo quy định của Pháp luật, nhiệm vụ của Hội đồng nghệ thuật là hỗ trợ cho các hoạt động nhằm thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hoá. Ban “văn hoá và xã hội” tập trung vào vai trò của nghệ thuật và văn hoá trong tiến trình xã hội. Nó còn hỗ trợ các hoạt động nhằm thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, thực hiện các dự án có sử dụng các phương tiện văn hoá và nghệ thuật để thúc đẩy thảo luận công khai những chủ đề văn hoá. Trọng tâm là thúc đẩy hiểu biết các nền văn hoá trong nước, và đối thoại giữa các nền văn hoá.

4.2.2 Bình đẳng giới và chính sách văn hoá

Luật bình đẳng nam nữ có hiệu lực từ năm 1996. Năm 2002, chính quyền Liên bang quyết định thực hiện kế hoạch hành động để thực hiện các quyết định đã được đưa ra tại Hội nghị thế giới của Liên hợp quốc về phụ nữ tổ chức năm 1995. Mục đích của kế hoạch hành động là thúc đẩy bình đẳng trong việc tham gia vào các địa vị quan trọng tại mọi cấp chính quyền, chuyển bình đẳng trong nghề nghiệp vào thực tế, thực hiện các chương trình ngăn ngừa và can thiệp đối với hành vi bạo lực đối với phụ nữ, bảo đảm bình đẳng cơ hội giáo dục cho các trẻ em trai và gái. Ngoài ra, kế hoạch hành động còn kêu gọi việc thu thập, phân tích, và công bố các dự liệu về giới, xây dựng hình ảnh chân thực về phụ nữ và nam giới trên các phương tiện truyền thông.

Phụ nữ thực sự chiếm tỉ lệ thấp trong lĩnh vực giáo dục đại học và lĩnh vực nghiên cứu – phát triển. Một số biện pháp chính trị, hỗ trợ tài chính đã được ban hành để thúc đẩy tham gia nhiều hơn vào các lĩnh vực này. Các chương trình đặc biệt cho lĩnh vực văn hoá không được đưa vào kế hoạch hành động.

4.2.3 Ngôn ngữ và chính sách

Chính sách ngôn ngữ là một vấn đề quan trọng trong các cuộc tranh luận chính trị liên quan đến sự gắn kết xã hội (xem phần 4.2.1 và 5.3.2). Luật ngôn ngữ đang được soạn thảo, và sẽ trình lên nghị viện vào năm 2006. nhiệm vụ chủ yếu của luật là đề ra các định hướng trong việc sử dụng ngôn ngữ chính thức tại các cơ quan thuộc Liên bang, hỗ trợ hoạt động trao đổi sinh viên, thành lập một tổ chức khoa học về đa ngôn ngữ, hỗ trợ các thành phố sử dụng nhiều ngôn ngữ, và phát triển tiếng Romansh và tiếng ý tại Thuỵ Sĩ. Trong chính sách ngôn ngữ của Thuỵ Sĩ, cũng cần phải đề cập đến phần 2 báo cáo của Hội đồng Liên bang gửi cho Tổng thư kí Hội đồng châu Âu về việc thực hiện Hiến chương châu Âu về ngôn ngữ vùng và ngôn ngữ thiểu số. Các biện pháp đặc biệt bao gồm một chương trình của Liên bang nhằm hỗ trợ việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ Romansh và tiếng ý, và các nền văn hoá tại Bang Grisons và Ticino. Hội đồng nghệ thuật và các tổ chức khác hỗ trợ việc dịch các tác phẩm văn học và những tác phẩm khác từ loại ngôn ngữ chính thức này sang ngôn ngữ chính thức khác (xem phần 8.1.3). Ngoài ra còn có một tổ chức của tư nhân là “Trans Helvetia” chuyên tổ chức việc hợp tác và trao đổi giữa các công ty kịch tại các vùng nói tiếng Pháp và vùng nói tiếng Đức của Thuỵ  Sĩ.

Hiện tại đang diễn ra một cuộc tranh luận về việc nên chọn ngoại ngữ thứ nhất nào để giảng dạy trong hệ thống trường học – nên chọn một trong ba ngôn ngữ chính thức còn lại hay chọn tiếng Anh? Mặc dù từ góc độ gắn kết xã hội thì nên lựa chọn một trong ba ngôn ngữ chính thức còn lại, nhưng tại các vùng nói tiếng Đức thì người ta có xu hướng chọn tiếng Anh bởi vì tính phổ cập quốc tế của ngôn ngữ này.

4.2.4 Đa nguyên truyền thông và đa dạng nội dung

Thuỵ Sĩ là một quốc gia đa văn hoá và đa ngôn ngữ. Nhiệm vụ của Công ty phát thanh truyền thình Thuỵ Sĩ (SRG, SSR, idée suisse) là sản xuất và phát các chương trình phát thanh truyền hình dưới bốn thứ tiếng: Đức, Pháp, ý và Romansh. Vì lí do này, các đài phát thanh và truyền hình được phân bổ tại các vùng khác nhau, phù hợp với ngôn ngữ của từng vùng (xem phần 5.3.2). Các vùng nói tiếng Pháp và tiếng ý còn được bổ sung tài chính cho việc sản xuất các chương trình, để theo kịp với các chương trình bằng tiếng Đức. Theo luật sửa đổi luật phát thanh và truyền hình, lĩnh vực phát thanh và truyền hình của Thuỵ Sĩ cho phép sự tham gia của tư nhân, mặc dù các công ty truyền hình nhà nước (SRG, SSG, idee Suisse) vẫn tiếp tục chiếm ưu thế, chủ yếu là nhờ các lí do chính trị và văn hoá. Một luật mới cũng đang được thảo luận tại Nghị viện, nhưng chắc chắn sẽ không thực hiện trước năm 2007 do vẫn còn nhiều vấn đề quan trọng chưa được giải quyết, trong đó có vấn đề hỗ trợ tài chính của nhà nước cho khác đài truyền hình tư nhân, và việc quảng cáo phục vụ cho mục đích chính trị.

Tính đa dạng trong báo chí Thuỵ Sĩ phản ánh xã hội Liên bang và đa ngôn ngữ của Thuỵ Sĩ. Tuy nhiên, xu hướng tập trung trong lĩnh vực báo chí đã diễn ra ở đất nước này trong vài năm qua (theo số liệu của Cục thống kê Liên bang, năm 2000 có 78 tờ nhật báo; còn năm 1985 là 111 tờ). Vì lí do đó thảo luận về việc nên hay không nên hỗ trợ cho sự đa dạng trong báo chí, hoặc về việc liệu rằng điều này có làm bóp méo cơ chế báo chí thị trường hay không vẫn còn đang được tranh luận.

4.2.5 Các ngành kinh doanh văn hoá: sự phát triển, các chương trình và quan hệ đối tác

Cho đến năm 2003, có rất ít các thông tin và dữ liệu về các ngành kinh doanh văn hoá của Thuỵ Sĩ. Một số nghiên cứu của trường đại học Nghệ thuật và Thiết kế Zurich cho thấy rằng ngành kinh doanh văn hoá và nghệ thuật có khoảng 33500 doanh nghiệp hoạt động, và phải đóng thuế theo quy định. Trong toàn bộ nền kinh tế ngành này chiếm 3% số lượng các doanh nghiệp, và đóng góp cho ngân sách 32 triệu CHF. Ngành kinh doanh văn hoá tạo ra 118 000 việc làm và có giá trị gia tăng khoảng 12.5 tỉ CHF. (htttp://www.kulturwirtschaft.ch).

Một nghiên cứu chi tiết của Bang Zurich cho thấy rằng tổng giá trị gia tăng mà thành phố Zurich tạo ra chiếm ít nhất 50% tổng giá trị gia tăng của Bang Zurich, trong khi đó tổng giá trị gia tăng của Bang Zurich lại chiếm khoảng một phần tư tổng giá trị gia tăng của toàn Thuỵ Sĩ.

4.2.6 Chính sách việc làm trong lĩnh vực văn hoá

Các nghiên cứu của Trường Đại học Nghệ thuật và Thiết kế đã đưa ra kiến nghị rằng các ngành kinh doanh văn hoá phải được đưa vào trong chính sách phát triển văn hoá trong tương lai. Tuy nhiên, các chiến lược nhằm thúc đẩy việc làm trong lĩnh vực văn hoá chỉ mới ở giai đoạn đầu. Các cuộc thảo luận hiện nay lần đầu tiên đề cập đến sự phụ thuộc rõ ràng giữa hỗ trợ cho lĩnh vực văn hoá và các ngành kinh doanh văn hoá.

Điều có thể nhận thấy được là những biện pháp đầu tiên đang thực hiện nhằm hướng đến ổn định cơ cấu thị trường (ví dụ như thị trường sách, nhãn CD ..) để thực hiện hỗ trợ gián tiếp cho các nghệ sĩ. Bang Zurich đang thực hiện một chiến lược nhằm đưa các lĩnh vực thuộc ngành kinh doanh văn hoá vào trong chiến lược kinh tế tổng thể.

Hợp tác giữa các trường đại học nghệ thuật và thiết kế với ngành kinh doanh văn hoá đã được thực hiện thông qua một mạng lưới có tên là “Swiss Design Network”. Một trong các trọng tâm đang tranh luận ở đây là thị trường thiết kế, và những xu hướng mới sẽ được phản ánh như thế nào trong các chương trình giảng dạy của các trường đại học để giúp cho sinh viên có cơ hội việc làm tốt hơn sau khi ra trường.

4.2.7 Công nghệ mới và chính sách văn hoá

Năm 1998, Chính phủ Liên bang đã ban hành chiến lược quốc gia về xã hội thông tin. Các ưu tiên được đặt ra trong lĩnh vực văn hoá đã được thể hiện trong dự án “sitemapping.ch”, bao gồm:

• Nhấn mạnh đến giáo dục và đào tạo cơ bản, không chỉ những kĩ năng kĩ thuật thuần tuý mà còn các kĩ năng khuyến khích việc tạo ra những hình thức mới để thể hiện nghệ thuật;
• Số hoá các thư viện, cơ quan lưu trữ, bảo tàng, và phổ biến các dữ liệu đã số hoá đó qua mạng Internet;
• Giúp dân chúng dễ dàng khám phá thế giới nghệ thuật.

Từ năm 2004, “sitemapping.ch” đã cung cấp một khoản tài chính khiêm tốn (250000 CHF – năm 2004) để hỗ trợ thực hiện các dự án văn hoá có sử dụng công nghệ mới.

Về quan hệ đối tác giữa nhà nước và tư nhân, có thể kể đến “Plug.in”, một doanh nghiệp chuyên tổ chức các triển lãm và sự kiện văn hoá nghệ thuật, và có định hướng phát triển ở tầm quốc tế. Đây là một doanh nghiệp được thành lập theo hình thức tín thác bởi một quỹ hội tư nhân và Bang Basel. Doanh nghiệp này phối hợp với các tổ chức khác để thực hiện các dự án nghệ thuật truyền thông, thành lập các mạng lưới và cung cấp các dịch vụ trung gian cho các nghệ sĩ truyền thông (nghệ sĩ sử dụng các phương tiện truyền thông để tiến hành các hoạt động sáng tạo nghệ thuật).

4.2.8 Giáo dục nghệ thuật: các chương trình và mô  hình

Các bang là cơ quan chịu trách nhiệm chính đối với các trường học và lĩnh vực giáo dục nói chung. Trách nhiệm của Liên bang trong lĩnh vực giáo dục gồm có: hoạt động của các trường đại học cấp Liên bang, phân bổ tiền trợ cấp cho các trường đại học cấp bang, các chương trình nghiên cứu và các trường học Thuỵ Sĩ ở nước ngoài. Cho đến gần đây, sau khi Hiến pháp Liên bang sửa đổi thì Liên bang mới có thẩm quyền trong việc phát triển nghệ thuật và âm nhạc, đặc biệt là giáo dục về nghệ thuật và âm nhạc. Tuy nhiên, việc chi tiết hoá để thực hiện điều lệ hiến pháp sửa đổi đó sẽ chưa thể hoàn thành trước năm 2007.

Thuỵ Sĩ đang tiến hành thành lập các trường đại học khoa học ứng dụng, trong đó có trường đại học nghệ thuật và thiết kế. Một trong các mục tiêu là đưa các trường đại học này vào hệ thống giáo dục đại học và hỗ trợ tập trung, ưu tiên theo từng chủ đề. Trong số các nhiệm vụ chiến lược dài hạn của Phòng Văn hoá Liên bang (BAK) có các nhiệm vụ phát triển giáo dục chuyên nghiệp về nghệ thuật, công nhận chính thức các nghề nghiệp nghệ thuật và đào tạo lại cho các nghệ sĩ. Trước hết các biện pháp hỗ trợ sẽ được thực hiện trong lĩnh vực múa.

Với sáng kiến “Internet for Schools” (đưa Internet vào trường học), Swisscom (một công ty trách nhiệm hữu hạn thuộc sở hữu nhà nước, và là công ty viễn thông hàng đầu của Thuỵ Sĩ) đang thực hiện trách nhiệm xã hội của một công ty lớn của bằng cách thực hiện hỗ trợ trực tiếp, và dài hạn cho hệ thống giáo dục của Thuỵ Sĩ.

Mục đích của chương trình “Internet for Schools” là tất cả các trường học của Thuỵ Sĩ đều được kết nối với Internet vào cuối năm 2006.

4.2.9 Vấn đề di sản và các chính sách

ở Thuỵ Sĩ, có rất nhiều cơ quan, tổ chức tham gia vào việc phát triển lĩnh vực di sản. Các cơ quan của Bang phối hợp với cơ quan của Liên bang trong hầu hết các dự án.

Thư viện Quốc gia Thuỵ Sĩ là cơ quan chịu trách nhiệm trong việc lưu giữ các tư liệu văn bản, hình ảnh, âm thanh có tầm quan trọng ở cấp quốc gia. Cơ quan này có một số tổ chức trực thuộc luôn sẵn sàng thực hiện các công việc này, và được hỗ trợ tài chính một phần hoặc toàn bộ từ Chính phủ Liên bang. Các tổ chức này bao gồm:

• MIKO (Koordination der Mikroformen von schweizerischen Zeitungen), là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện chụp vi phim các mục báo chí của Thuỵ Sĩ, thực hiện số hoá các thư viện Liên bang.
• EAD (Eidgenossisches Archiv fur Denkmalpflege), là cơ quan lưu giữ các mẫu vật, bao gồm gần hai triệu bức ảnh và âm bản, các bản đồ quy hoạch và báo cáo về lịch sử kiến trúc, các di tích lịch sử, các thắng cảnh.
• Memoriav: được thành lập năm 1995, là một mạng lưới bao gồm các tổ chức lưu trữ. Cơ quan này phát triển các bộ sưu tập, bảo quản và phân phối các tư liệu nghe nhìn. Hiện nay, cơ quan này đang nghiên cứu để đưa ra các biện pháp cấp bách nhằm bảo vệ các tư liệu dễ hư hỏng. Ngoài ra, Memoriav còn điều hành các dự án thí điểm những công nghệ mới và các chiến lược nhằm bảo quản và phân phối các tư liệu này;
• NIKE (Nationale Informationsstelle fur Kulturguter-Erhaltung) được thành lập năm 1988, là tổ chức chuyên thực hiện các công việc liên quan đến bảo vệ các tài sản (hàng hoá) văn hoá. Nó chịu trách nhiệm đối với việc sưu tập, trao đổi và phân phối thông tin về việc bảo vệ các tài sản văn hoá.
• Sự phối hợp của những tổ chức trên đây và các tổ chức khác được bảo đảm bởi tinh thần chung trong Chính sách lưu giữ các giá trị của Liên bang. Trong chính sách thư viện tổng thể có quy định về việc gìn giữ các cuốn sách cổ bằng cách sử dụng các công nghệ hàng đầu trên thế giới để trung hoà nồng độ a xít của giấy.

Ban Bảo vệ và Chăm sóc các Di sản và Di tích Lịch sử thuộc Phòng Văn hoá Liên bang (BAK) là cơ quan chịu trách nhiệm đối với việc phục hồi và bảo tồn các di tích lịch sử, cũng như thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường/ cảnh quan.

4.2.10 Các vấn đề khác

Luật sửa đổi Luật thành lập hiệp hội sẽ có hiệu lực từ tháng 1 năm 2006. Là một công cụ để điều chỉnh sự phát triển của các hiệp hội, luật này đặc biệt nhằm vào việc tạo ra các ưu đãi thuế. Ngoài ra, luật mới sửa đổi cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà tài trợ. Việc thực hiện kiểm toán bắt buộc cũng nâng cao tính minh bạch.

Một số tổ chức quan trọng như Swissfoundations (hiệp hội của các tổ chức tài trợ) cho rằng không nên sửa đổi luật này bởi vì theo họ như thế một số nguyên tắc cơ bản của một hiệp hội có nguy cơ bị vi phạm.

Luật sổ xố cũng đang trong quá trình sửa đổi. Hiện tại, chỉ có hai công ty sổ xố lớn (SwissLos và Loterie Romande) có quyền tổ chức các trò chơi may rủi, và điều này đã gây ra nhiều chỉ trích bởi những người có tư tưởng muốn tự do hoá thị trường này. Trong quá trình sửa đổi Luật Sổ xố và cá độ chuyên nghiệp, đây là một trong các vấn đề bị chỉ trích nhiều nhất từ phía các tổ chức văn hoá. Họ cho rằng việc thành lập các tổ chức sổ xố tư nhân sẽ làm giảm nguồn đóng góp tài chính của lĩnh vực sổ xố cho nghệ thuật.

Trong những năm tới, lĩnh vực múa và nhiếp ảnh được dự đoán sẽ gây được nhiều sự quan tâm. Một cơ quan quốc gia quản lí trong lĩnh vực nhiếp ảnh đã được thành lập và sẽ được cung cấp tài chính từ nguồn tài chính công, và từ các quỹ hội của tư nhân.

Các tổ chức của nhà nước và tư nhân đều hoạt động dựa trên một tư tưởng phát triển chung đối với lĩnh vực múa, trong đó bao gồm các yếu tố như đào tạo, thừa nhận các bằng cấp, thực hiện phúc lợi xã hội.

Trong khuôn khổ chuyển đổi Thư viện Quốc gia Thuỵ Sĩ thành một quỹ hội công, một mục tiêu chiến lược của chính sách bảo tàng liên bang sẽ được sửa đổi.

5. Các quy định pháp luật quan trọng trong lĩnh vực văn hoá

5.1 Quy định chung

Lưu ý: vì là một quốc gia mà tính chất Liên bang thể hiện triệt để, nhà nước Liên bang có ít cơ sở pháp lí để thực thi thẩm quyền trong lĩnh vực văn hoá so với các nhà nước khác.

5.1.1 Hiến pháp

Điều 69, bên cạnh các điều khoản khác của Hiến pháp Liên bang, đã đưa ra quy định chung về vai trò của Chính quyền liên bang trong lĩnh vực văn hoá. Ví dụ, tại Điều 2, khoản 2, quy định Chính quyền Liên bang Thuỵ Sĩ chịu trách nhiệm, bên cạnh các vấn đề khác, phát triển “đa dạng văn hoá quốc gia”. Điều 4 quy định về 4 ngôn ngữ quốc gia. Điều 18 bảo đảm về quyền tự do ngôn ngữ. Điều 21 bảo đảm quyền tự do nghệ thuật. Điều 35 quy định thực hiện các quyền cơ bản. Ngoài ra còn phải kể đến quy định cấm phân biệt đối xử (Điều 8, Khoản 2) và các khía cạnh văn hoá của việc tham gia vào đời sống chính trị (các Điều 34 và 39). Theo mục tiêu xã hội được quy định tại Điều 41, Khoản 1, Cl. g, theo đó chính quyền Liên bang và các bang phải đảm bảo “trẻ em và thanh thiếu niên được hỗ trợ trong quá trình phát triển của mình để trở thành những con người độc lập và có trách nhiệm xã hội, và được hỗ trợ trong quá trình hội nhập về mặt xã hội, văn hoá và chính trị”. Thẩm quyền trong lĩnh vực văn hoá được quy định tại Điều 66 và 67 (giáo dục, hoạt động ngoại khoá cho thanh niên, giáo dục cho người lớn), Điều 70 (ngôn ngữ), Điều 71 (phim), Điều 78 (di sản tự nhiên và di sản văn hoá) và Điều 93, khoản 2 (định hướng phát triển truyền thông điện tử). Việc ban hành các đạo luật liên quan đến văn hoá đòi hỏi phải xem xét đến nọi dung văn hoá không chỉ là phát triển các chính sách văn hoá Liên bang, mà còn xem xét đến quy định trong các lĩnh vực chính sách khác.

Các từ ngữ trong các điều khoản của Hiến pháp liên quan đến lĩnh vực văn hoá, cụ thể như sau:

Điều 2 Mục đích

(2) Nhà nước liên bang phải phát triển phúc lợi chung, phát triển bền vững, sự đoàn kết trong nội bộ quốc gia, sự đa dạng văn hoá của quốc gia […]

Điều 4 Ngôn ngữ quốc gia (ngôn ngữ chính thức)

Ngôn ngữ quốc gia gồm có tiếng Đức, tiếng Pháp, Tiếng ý, và tiếng Romansh.

Điều 8 Bình đẳng trước pháp luật […]

(2) Không một người nào phải chịu sự phân biệt đối xử dựa trên nguồn gốc, sắc tộc, giới tính, tuổi tác, ngôn ngữ, vị trí xã hội, lối sống, tôn giáo, quan điểm chính trị hoặc triết học, hoặc do bị khiếm khuyết về thể chất hoặc tinh thần. […]

Điều 18 Tự do ngôn ngữ

Quyền tự do ngôn ngữ được pháp luật bảo đảm

Điều 21 Tự do nghệ thuật

Quyền tự do nghệ thuật được pháp luật bảo đảm

Điều 66 Hỗ trợ cho giáo dục

(1) Nhà nước liên bang phải trợ cấp cho các bang đối với các chi tiêu mà các bang này phải chịu cho các khoản học bổng và những khoản hỗ trợ khác cho giáo dục

(2) Nhà nước liên bang phải hỗ trợ cho các bang trong các vấn đề liên quan đến trường học, tuy nhiên vẫn phải tôn trọng quyền tự chủ của các bang, và phải thực hiện các biện pháp riêng của liên bang nhằm khuyến khích giáo dục.

Điều 67 Giáo dục thanh niên và người lớn

(1) Liên bang và các bang khi thực hiện nhiệm vụ của mình phải tính đến nhu cầu đặc biệt của nhóm thanh thiếu niên.

(2) Liên bang có thể hỗ trợ các bang trong việc thực hiện các hoạt động ngoại khoá dành cho thanh thiếu niên và giáo dục cho người lớn.

Điều 69 Văn hoá

(1) Lĩnh vực văn hoá thuộc thẩm quyền quyết định của các bang

(2) Liên bang có thể hỗ trợ cho các hoạt động văn hoá có tầm quan trọng quốc gia, và khuyến khích phát triển nghệ thuật và âm nhạc, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục.

Điều 70 Ngôn ngữ

(1) Ngôn ngữ chính thức của nhà nước Thuỵ Sĩ gồm Tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng ý. Tiếng Romansh là ngôn ngữ chính thức trong giao tiếp giữa những người sử dụng tiếng Romansh.

(2) Các bang phải xác định ngôn ngữ chính thức của bang mình. Nhằm gìn giữ sự hài hoà giữa các cộng đồng sử dụng ngôn ngữ khác nhau, các bang phải tôn trọng truyền thống phân bố lãnh thổ của các cộng đồng, và phải tính đến cộng đồng bản địa.

(3) Liên bang và các bang phải thúc đẩy sự giao lưu hiểu biết giữa các cộng đồng ngôn ngữ.

(4) Liên bang phải hỗ trợ cho các bang có nhiều ngôn ngữ chính thức để các bang này hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt của mình.

(5) Liên bang phải hỗ trợ cho các bang Grisons và Ticino để các bang này thực hiện gìn giữ và phát triển tiếng Romansh và tiếng ý.

Điều 71 Điện ảnh

1 Liên bang có thể hỗ trợ việc sản xuất phim của Thuỵ Sĩ

2 Liên bang có thể ban hành luật nhằm khuyến khích sự đa dạng và chất lượng của các tác phẩm điện ảnh

Điều 78 Di sản tự nhiên và di sản lịch sử

(1) Việc bảo vệ các di sản tự nhiên và di sản lịch sử thuộc thẩm quyền của các bang.

(2) Trong khi thực hiện nhiệm vụ của mình, Liên bang phải tính đến các mục tiêu bảo vệ các di sản tự nhiên và di sản văn hoá. Liên bang có trách nhiệm bảo vệ các di tích cảnh quan, lịch sử, các di tích tự nhiên và văn hoá;

(3) Liên bang phải hỗ trợ cho các nỗ lực nhằm bảo vệ các di sản tự nhiên và di sản văn hoá, và có thể, thông qua thoả thuận hoặc bằng việc quốc hữu hoá, thực hiện thu về hoặc bảo vệ các di sản có tầm quan trọng quốc gia.

(4) Liên bang phải ban hành luật bảo vệ động thực vật, gìn giữ môi trường tự nhiên và tính đa dạng của chúng. Liên bang phải bảo vệ các loài khỏi nguy cơ bị tuyệt chủng.

(5) Các khu đồng hoang và đầm lầy có giá trị đặc biệt phải được bảo vệ. Không được phép xây cất, hoặc tạo ra bất cứ sự thay đổi nào đối với các khu vực này. Ngoại lệ duy nhất cho phép xây cất (lắp đặt) nhằm bảo đảm việc bảo vệ hoặc duy trì hoạt động nông nghiệp đang có.

Điều 93 Phát thanh và truyền hình

(1) Luật về phát thanh và truyền hình và các hình thức phát sóng các chuyên đề và thông tin thuộc thẩm quyền của Liên bang.

(2) Phát thanh và truyền hình phải góp phần vào sự phát triển của giáo dục và văn hoá, góp phần vào phát triển tự do ngôn luận, thoã mãn nhu cầu giải trí của người nghe, người xem. Đài phải tính đến các đặc điểm của quốc gia và nhu cầu của các bang.

(3) Sự độc lập của các đài phát thanh truyền hình và tính tự quyết đối với các chương trình của các đài được pháp luật bảo vệ.

(4) Vị trí và vai trò của các phương tiện truyền thông khác, đặc biệt là báo chí, phải được tính đến.

(5) Việc khiếu nại đối với các chương trình phải được gửi đến một cơ quan độc lập để giải quyết.

5.1.2 Phân chia thẩm quyền

“Các vấn đề văn hoá thuộc thẩm quyền của các bang”; đoạn đầu tiên của Điều 69 Hiến pháp Liên bang đã trao cho các bang quyền ban hành luật của riêng mình. Giữa các bang và thành phố có sự khác biện lớn trong việc quy định về văn hoá, từ việc ghi nhận thành một điều khoản chính trong hiến pháp của bang (đôi khi quy định hẳn trong một đạo luật về văn hoá) – cho đến những định hướng (không mang tính ràng buộc). Có thể lấy ví dụ trong luật của bang Aargau. Luật này quy định rằng 1% thu doanh thu của năm trước phải được dành để chi tiêu cho văn hoá, trong khi tại bang Schaffhausen thì dân chúng ở đây lại chấp nhận đưa một điều khoản chung về văn hoá vào trong Hiến pháp Bang – tuy nhiên một đạo luật về văn hoá lại chưa được ban hành. ở bang Zug, người ta đang còn tranh luận xem việc chi tiêu cho văn hoá có nên được quy định cụ thể trong hiến pháp hay không.

Có một vài lĩnh vực thuộc văn hoá mà thẩm quyền lại thuộc về chính quyền liên bang

5.1.3 Phân bổ ngân sách

Theo nguyên tắc, văn hoá là một trong nhiều lĩnh vực mà trách nhiệm quản lí thuộc về một cá nhân do dân chúng bầu ra. Sau đó trách nhiệm của người này thường được chuyển giao cho một viên chức cấp cao của một cơ quan hành chính và/ hoặc uỷ bang. Các luật và sắc lệnh quy định về trách nhiệm, tuy nhiên lại không quy định về tài chính. Thông thường quy định về tài chính thường được diễn đạt như sau: “Liên bang/ bang… có thể – trong phạm vi ngân sách đã được chấp thuận – phân bổ (x%) cho, ví dụ giáo dục, tài trợ,…”

Ngân sách thực tế do Nghị viện thông qua theo từng vấn đề riêng. Một khi tài chính được phân bổ cho một tổ chức, thì thường kèm theo việc phân bổ ngân sách là định hướng về sử dụng ngân sách đó.

Đối với nguồn tài chính do Liên bang quản lí. Thông thường các nguồn tài chính này đã được xác định cho các mục đích cụ thể (ví dụ như cho văn hoá, cho xã hội)

5.1.4 Chương trình an sinh xã hội

Không tồn tại một chương trình an sinh xã hội toàn diện dành cho các nghệ sĩ. Chủ đề này từ lâu đã trở thành một ưu tiên của các hiệp hội. Cho đến nay có ba tổ chức phúc lợi xã hội trong lĩnh vực điện ảnh, kịch và âm nhạc – tất cả đều là các quỹ hội tư nhân, một số là quỹ tương trợ, một số quỹ được điều hành bởi các công ty thu phí bản quyền. Với hỗ trợ tài chính của Phòng Văn hoá Liên bang (BAK), “Suisseculture Sociale” (tổ chức trợ cấp cho các nghệ sĩ) và “Suisseculture Contact” (Một trung tâm tư vấn dành cho các nghệ sĩ) đã được thành lập.

Các hiệp hội lớn đã vận động để đưa vấn đề này vào trong nội dung của luật mới của Liên bang về phát triển văn hoá, dự kiến sẽ được trình lên nghị viện vào năm 2007. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa thống nhất được liệu vấn đề này nên nằm trong một luật chung về phát triển văn hoá, hay là nên đưa nó vào trong luật sửa đổi luật an sinh xã hội.

5.1.5 Luật thuế