Tượng đi chiến thắng

Nhắc đến ci tn Điện Bin, bạn b quốc tế sau hơn 50 năm vẫn cn thắc mắc tại sao một vng đất hẻo lnh vời vợi nghn trng của một đất nước nhỏ b như Việt Nam lại c thể lm nn một chiến thắng Điện Bin Phủ lừng lẫy năm chu, chấn động địa cầu. Chỉ c đặt chn đến vng đất nơi bin giới miền ni Ty Bắc ny, cảm nhận ci hay, ci đẹp, ci tinh hoa của cc dn tộc, cảm nhận sự anh dũng kin cường gan khng nng, ch khng mn của thế hệ cha anh thng qua cc cng trnh văn ha, sống lại khng kh si sục của 56 ngy đm Khot ni, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt chiến đấu gian khổ qua những di tch lịch sử Điện Bin Phủ, thưởng thức cc điệu ma v ln điệu dn ca, sản phẩm văn ha truyền thống cc dn tộc ở Điện Bin, bạn sẽ hiểu được tại sao lại c:

Chn năm lm một Điện Bin.

Nn vnh hoa đỏ nn thin sử vng"

(Tố Hữu)

 

Điện Bin - địa danh ghi dấu ấn lịch sử thời đại

 

Nằm pha ty bắc của tổ quốc, c ni non bao bọc taọ thnh một vng lng chảo rộng lớn v tr ph, điều kiện tự nhin thuận lợi đ lm cho Điện Bin c nhiều cảnh đẹp thin nhin rất kỳ th. Cnh đồng Mường Thanh trải rộng một mu xanh no ấm, những bản lng tr ph, những con suối ngoằn ngoo cạnh những con đường nhựa lng bng. Bn cạnh đ cn c những cnh rừng xanh thẳm cn giữ được vẻ đẹp nguyn sinh của mnh, với cc loại cy cổ thụ qu, cc loại th hoang d như rừng nguyn sinh Mường Nh. Ngoi ra Điện Bin cn rất nổi tiếng với những hồ nước rộng, đẹp, nhiều hang động, nguồn nước khong như: cc hang động tại Thẩm Pa (Tuần Gio); cc suối khong nng Hua Pe, U Va; cc hồ P Khoang, Pe Lung, Huổi Phạ, động Pa Thơm, (Điện Bin)..

Cnh đồng Mường Thanh

Chnh v vậy,  Điện Bin c vị tr chiến lược rất quan trọng, qua nhiều thời kỳ lịch sử cn để lại những di tch c gi trị nhn văn, trong đ nổi bật nhất l hệ thống di tch lịch sử chiến thắng Điện Bin Phủ mang tầm cỡ quốc tế gồm: Sở chỉ huy chiến dịch Điện Bin Phủ - Mường Phăng; cc cứ điểm Him Lam, Bản ko, Độc lập; Cc đồi A1, C1, D1, E1 v khu trung tm tập đon cứ điểm của Php (Khu hầm De Castrie). Quần thể di tch ny l nguồn ti nguyn v cng qu gi để pht triển du lịch khng những của tỉnh Điện Bin, của Ty Bắc m cn của cả nước.

Hố bộc trn đồi A1

Bảo tng Chiến thắng lịch sử Điện Bin Phủ, nơi lưu giữ, trưng by hng nghn cc hiện vật, tranh, ảnh lin quan đến chiến dịch. Những hiện vật đ theo chn người lnh phục vụ cho chiến dịch Điện Bin  50 năm trước, với những chiếc xe đạp thồ gạo nổi tiếng, những chiếc o chấn thủ giản dị cho đến những khẩu pho, những chiếc xe tăng đồ sộ

Hầm Đại tướng V Nguyn Gip

Hầm Đại tướng V Nguyn Gip, nơi Đại tướng đ cng cc đồng ch trong Ban chỉ huy bn việc đnh địch trong Chiến dịch Điện Bin Phủ.

 Tinh hoa văn ho Điện Bin

 

Một phần lm nn một Điện Bin lun mặn nồng trong lng dn cả nước, ấy l bản sắc văn ha độc đo, phong tục tập qun đặc th quyện ha cng sắc đẹp hoa Ban v điệu Xe m mải. Một vng đất đang hừng hực nhịp sống xanh tươi cng sức sống bản mường, thn thuộc v gần gũi với khng chỉ đồng bo cc dn tộc nơi đy...

Điện Bin l nơi gặp gỡ v cư tr của 21 dn tộc anh em, trong đ, đng nhất l người Thi 46%; người Kinh 24,6%; Mng 18,6%; Khơ m 5,6%, cn lại l người Lo, Ty, Nng, Hoa, Puộc, Xinh mun... nn c một truyền thống văn ho rất đặc sắc.

Đ l những di tch như Thnh Tam Vạn, ở x Xa Mứn by giờ, theo Hưng Ho kỳ lược tương truyền trong thnh c 30 nghn cối gi gạo bằng guồng nước, 30 nghn dn đinh, hay thnh Bản Phủ, một to thnh m Hong cng Chất - một vị tướng ti, đ giải phng Mường Thanh cch đy 250 năm - đ phải xy dựng trong 4 năm mới đp ứng được yu cầu về bố phng vng ty bắc

Hay những ngi nh sn cao rộng, kiến trc khng phức tạp, nhưng mang nt đặc trưng của người Thi Điện Bin. Trong ngi nh ấy, lc nng nhn, chị em đưa thoi dệt vải thổ cẩm. Rất nhiều khăn piu, vy, o, ti xch thu hoa văn tinh xảo bn tại cc chợ, điểm du lịch do chnh bn tay kho lo của cc thiếu nữ Thi Điện Bin lm ra.

V trống đồng cổ được pht hiện ở bản Phiềng Qui, x Noong luống, Điện Bin. Cc nh khảo cổ học đ xc định đy l chiếc trống đồng cổ thuộc nền văn ho Đng sơn, loại muộn, khẳng định sự giao lưu văn ho từ xa giữa miền ngược v miền xui.

Bn cạnh cc loại hnh văn ha vật thể, Điện Bin cn c tiềm năng phong ph về văn ha phi vật thể, với 21 dn tộc anh em chung sống, mỗi dn tộc c sắc thi văn ha ring rất đa dạng, trong đ điển hnh l dn tộc Thi, dn tộc H' Mng.

Đ l những điệu xo Thi - nt văn ho đặc trưng, "ti sản" chung của cc dn tộc ở Điện Bin. Cuộc sống lao động đ hnh thnh nn một trong những nt đẹp truyền thống l những điệu ma xo, tiếng Thi l Xe vong. Khi những tiếng trống, tiếng ching nổi ln đan xen tiếng reo h của nam thanh, nữ t vng xe được hnh thnh. Vng xe c sức ht mnh liệt v khng phn biệt gi trẻ, gi trai. Khi nhạc cụ truyền thống vang ln mọi người đều c thể tham gia vo vng xe, quy quần bn đống lửa, v vng xe khng ngừng mở rộng. Ma xe l yếu tố thc đẩy lao động sản xuất pht triển. Sau những ngy lao động vất vả của đồng bo dn tộc vng cao, đm đm dưới nh trăng, bn đống lửa bập bng tiếng trống, ching vang ln như mời gọi bạn xe đến quy quần cng nắm tay lung linh trong đm hội điệu xe hoa. Trong khng kh đm hội, con người qun đi những mệt nhọc, cng cười vui bớt sầu lo, trở về với tm trạng thoải mi. Sau hội xe, trở lại với cuộc sống đời thường con người thấy yu lao động, yu cuộc sống hơn v hăng say sản xuất chờ ngy hội mới. Xe cn l nơi con người gửi gắm tnh yu của đồng bo dn tộc. Khi tham gia vng xe trai gi được gần nhau, được lựa chọn bạn xe, l nơi để thể hiện tnh cảm ring tư. Vng xe gắn kết tnh cảm con người với nhau.

Ma Sạp

Điệu ma sạp cổ truyền của đồng bo Thi với những chiếc chầy gi gạo xếp thnh đi trn những hng gỗ. Người ma cứ ma, người vỗ nhịp chầy theo một tiết tấu rộn rng v rất kh thế. Thuở xưa, chưa c nhạc nền, chỉ c ma chưa c ht. Nhưng từng đi, từng đi nam nữ phải nhảy thế no để khng va vo chn. Dưới những hng chầy gỗ đặt song song l những đi chn đẹp của từng đi nam thanh nữ t. Ngy xun, phụ nữ Thi mặc vy thu, lưng đeo x tch, quả to bạc, đội piu, trang sức đầy mnh để nhảy với người bạn khc giới. Nhảy sạp khng chỉ vui m cn luyện cơ thể dẻo dai, khoẻ mạnh

Về văn ha dn gian c kho tng ca dao dn ca, truyện cổ tch của cc dn tộc, cc lễ hội truyền thống, cc di chỉ khảo cổ... Tất cả hợp thnh sắc thi văn ha ring của cc dn tộc vng Ty Bắc Việt Nam.

Rượu cần Điện Bin với vị  thơm ngọt đặc trưng, hương vị khc hẳn rượu cần Ty Nguyn, ha quyện cng nậm pịa (d hấp chấm nước xốt từ ruột non), xi nếp, măng đắng nướng, đầy vị ni rừng l một trong những nt đặc sắc của văn ho ẩm thực nới đy.
Lễ hội truyền thống ở Điện Bin l một hnh thức sinh hoạt văn ha đặc sắc phản nh đời sống tm linh của mỗi dn tộc. Thng qua lễ v hội, trong chừng mực nhất định du khch c thể biết được phong tục tập qun của nhn dn địa phương. Đ l những lễ hội như:  
Lễ kỷ niệm chiến thắng Điện Bin Phủ L ngy lễ lớn quan trọng nhất của tỉnh c nghĩa quốc gia v quốc tế rất su sắc được tổ chức vo ngy 7 thng 5 hng năm v được tổ chức rất long trọng vo những năm chẵn, năm trn.
Vo những ngy ny, hng vạn du khch trong v ngoi nước đến đy để được ngắm nhn những địa danh một thời oanh liệt, để được chim nghiệm v nghing mnh trước lịch sử.
Lễ kỷ niệm chiến thắng Điện Bin Phủ bắt đầu bằng cuộc mt tinh n lại những trang sử ho hng. Sau lễ mt tinh l những hoạt động cho mừng lm cho khng kh của ngy lễ thm tưng bừng, phấn khởi.
Lễ hội thnh Bản Phủ: L lễ hội lớn, được tổ chức hng năm để tưởng nhớ cng lao to lớn của lnh tụ Hong Cng Chất cng tướng Ngải, tướng Khanh v nghĩa qun trong cng cuộc giải phng Mường Then Điện Bin khỏi sự chiếm đng của giặc Phẻ.
Lễ hội được tổ chức vo cc ngy 24, 25 thng Hai m lịch hng năm tại Bản Phủ với cc phần lễ, ẩm thực dn tộc, ma, biểu diễn cc tiết mục của cc dn tộc ở địa phương.
Lễ hội mừng măng mọc (Kin Lẩu N): Đy l lễ hội của cc dn tộc miền ni pha Bắc, như: dn tộc Mảng, Khng, Xinh Mun, La Hủ, Khơ M, Ph L.
Lễ hội diễn ra vo đầu ma mưa khi những bp măng nh ln khỏi mặt đất m theo quan niệm của người dn tộc l thời điểm bắt đầu ma sản xuất trong năm. Họ mở hội với một ước mong ma mng tốt tươi, dn bản ấm no đồng thời by tỏ lng biết ơn thần trời, thần đất.
Lễ cng bản của người Cống: Hng năm, cứ vo ma thng 3 m lịch, cc bản đều tổ chức lễ cng bản trước vụ gieo hạt.
Vo ngy lễ, cc ngả đường vo bản đều dựng cổng, cắm dấu hiệu king kị khng ai được vo bản. Sau đ từng gia đnh lm lễ cng trn nương. Đy l lễ cầu ma mng tốt tươi, cn trng v chim chc khng ph hoại ma mng.
Tết cơm mới của người La Hủ: Người La Hủ thường tổ chức lễ cơm mới vo thng mười hoặc thng 11 m lịch.
Điều đặc biệt l trong dịp tết cơm mới ny, người La Hủ king 3 ngy khng đi hi rau, lấy củi, chặt cy, pht cỏ trong rừng để cầu mong cy cỏ tốt tươi quanh năm. Trong dịp lễ tết, người La Hủ dng trống để giữ nhịp ma xo.
Hạn khuống giao duyn: Hạn khuống l một hnh thức sinh hoạt văn ha truyền thống của người Thi. Lễ hội thường được tổ chức sau vụ thu hoạch vo thng 11 hng năm.
Lễ hội được tổ chức trn khoảng đất rộng ở bản, thanh nin nam nữ dựng sn, sn cao khoảng 1,5m, c hng ro bao quanh bằng phn mắt co, chỉ c một cửa ra vo. Bn sn thanh nin nam nữ ht đối đp đến khuya. Đm hm sau họ lại tiếp tục ca ht vui đa tr chuyện.
Lễ Hạn Khuống do bn gi tổ chức thực ra l một cuộc vui để tm hiểu bạn đời sau đ chia tay về nh chồng. Chnh v vậy, Hạn Khuống đ để lại biết bao kỷ niệm v ấn tượng đẹp của một thời trẻ trung si nổi.

Hội Hao Ban: Hng năm, cứ vo dịp thng 2 m lịch, thời tiết bắt đầu nắng ấm sau những cơn mưa xun, hoa ban bắt đầu nở trắng cả ni rừng Ty Bắc th người Thi Ty Bắc lại đi trẩy hội hoa ban.

Cứ đến ngy trẩy hội hoa ban, cc chng trai, c gi Thi lại c dịp gặp nhau, h hẹn, tm tnh. Chng trai Thi ngắt những bng hoa ban đầu xun đẹp nhất ci ln mi tc của người mnh yu. C gi Thi e ấp, thẹn thng nấp mnh dưới những lộc ban xanh mướt.
Hội hoa ban mở ra khng chỉ l ngy hội của tnh yu v hạnh phc, m cũng l dịp để người Thi cầu ma, cầu phc; l dịp để by tỏ đạo hiếu đối với ng b, cha mẹ; l dịp để trai gi qua lại với nhau, tm hiểu nhau qua tiếng ht, tiếng đn

Sự kết hợp giữa quần thể di tch lịch sử chiến thắng Điện Bin Phủ - di tch lịch sử v gi v bản sắc văn ha dn gian của cc dn tộc Điện Bin đ khiến cho vng đất ny trở thnh điểm hẹn lịch sử, một điểm đến đy hấp dẫn .

Hơn 50 năm đ tri qua, Điện Bin hm nay đang từng bước trưởng thnh, khẳng định mnh để tương xứng với tầm vc lừng lẫy Năm chu, chấn động Địa cầu trở thnh niềm tự ho của cả dn tộc Việt Nam.


Minh Thu