LỄ HỘI ĐỀN HÙNG 2005, CỘI NGUỒN VÀ TƯƠNG LAI

KẾ NGHIỆP TỔ TIÊN - CÙNG NHAU DỰNG VÀ GIỮ NƯỚC

	Nhớ về cội nguồn
	Cùng nhau giữ nước
	Kế nghiệp
	Lễ hội đền Hùng 2005 - Đậm chất dân tộc
	Các hoạt động văn hoá kỷ niệm ngày Giỗ tổ Hùng Vương
	Ấn tượng nhờ chiều sâu văn hoá
	Hồn thiêng sông núi

Nhớ về cội nguồn

"Dù ai đi ngược về xuôi,  Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba”  là  lời nhắc nhở của cha ông ta về cội nguồn và đạo lý thủy chung của người con đất Việt. Đây cũng là điều phù hợp với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên lâu đời và bền vững của dân tộc Việt Nam.

Đức vua Lê Thái Tổ sau khi đã giải phóng đất nước khỏi ách đô hộ 20 năm của phương Bắc, khẳng định nền tự chủ và văn hiến của Đại Việt ta và tuyên ngôn về lòng tự tôn dân tộc bằng nguyên lý: Vật gốc từ Trời, người gốc từ Tổ, ví như nước và cây phải có gốc nguồn... Vì rằng gốc có vượng thì lá mới tốt, nguồn có sâu thì dòng mới dài, nếu không có nhân ân của đời trước bồi đắp dày dặn, phúc trạch đời trước chung đúc lớn lao, thì làm sao lại có thể được như (ngày nay) vậy” (Lời tựa sách "Lam Sơn thực lục").

Các nhà khoa học đã và đang góp sức tìm tòi, nghiên cứu về tính hiện thực của Hùng Vương và thời đại các vua Hùng. Đó cũng chính là nền tảng cho lòng tự hào về một dân tộc có cội nguồn, có bản sắc riêng về văn hóa và có chủ quyền trong mối quan hệ với các cộng đồng - quốc gia gần cận. Thành tựu của các giới khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là với các cuộc khai quật khảo cổ học, các phát hiện sưu tầm văn học dân gian... đã phản ánh những bước phát triển của trình độ tổ chức xã hội đủ cơ sở để vào thời điểm phát triển rực rỡ của Văn hóa Đông Sơn (sơ kỳ đồ sắt), nhà nước Văn Lang gắn liền với thời đại các Vua Hùng đã hình thành, khởi đầu cho sự ra đời của một dân tộc - quốc gia.

Sử xưa Việt Sử Lược chép thì vào thời đại tương đương với Trang Vương nhà Chu (Trung Quốc, 696 - 681 trước công nguyên), xuất hiện người xưng "là Hùng Vương, đóng đô ở Văn Lang, lấy hiệu là nước Văn Lang, phong tục thuần hậu... truyền được 18 đời đều gọi là Hùng Vương". Khảo cổ học còn tiếp tục phát hiện ra những Văn hóa Sa Huỳnh, Óc Eo... ở phương Nam để hoàn chỉnh từng bước tri thức về tính bản địa và tính liên tục của tiến trình hình thành dân tộc trên toàn bộ lãnh thổ của nước Việt Nam hiện đại.

Trải suốt thời Lê, qua thời Tây Sơn ngắn ngủi, rồi thời Nguyễn đầy thách thức bởi họa xâm lược của thực dân phương Tây, tâm thức về các vua Hùng cùng niềm tự hào về một quốc gia văn hiến tự cường vẫn được các triều đại và nhân dân gìn giữ như một nguồn lực tinh thần to lớn. Triều đình ban sắc phong và nhân dân, đặc biệt ở các làng xã tôn làm thành hoàng các nhân vật trong hệ thống các truyền thuyết liên quan đến thời các Vua Hùng dựng nước; những truyền thuyết dân gian nhằm củng cố nhận thức về nguồn gốc dân tộc (Cha rồng, Mẹ tiên) truyền thống chống ngoại xâm (Thánh Gióng) truyền thống lao động, đấu tranh với thiên nhiên (Mai An Tiêm, Sơn tinh - Thủy tinh, Bánh chưng - Bánh dày...) đã mãi tạo dựng trong tiềm thức mọi người dân Việt Nam về một thời đại các Vua Hùng dựng nước.

Cùng nhau giữ nước

Vào đêm hôm trước của cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945, các tổ chức yêu nước và cách mạng Hà Nội đã tập hợp lực lượng bằng lễ Giỗ Tổ Hùng Vương ở Khu Việt Nam học xá, góp phần đưa lại thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Chủ tịch nước Việt Nam độc lập đã yêu cầu Bộ Tuyên truyền ra thông tri cho cả nước tổ chức Giỗ đức Thánh Trần (Hưng Đạo đại vương). Và nhân Ngày Giỗ Tổ đầu tiên của nước Việt Nam độc lập các nghi thức truyền thống vẫn được duy trì và tổ chức trọng thể ngay tại Thủ đô. Sau đó, Cụ Huỳnh Thúc Kháng, Quyền Chủ tịch nước thay mặt Chính phủ đã lên Đền Hùng (Phú Thọ) và dâng lên Tổ Tiên tấm bản đồ non sông gấm vóc Việt Nam giờ đây đã trở thành một quốc gia tự chủ và một thanh kiếm để thể hiện ý chí của toàn dân quyết giữ vững nền độc lập non trẻ của Tổ quốc.

Thực tiễn của công cuộc vận động cách mạng nói chung, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng đã đúc kết thành một tư tưởng lớn mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện trong lời căn dặn cán bộ, chiến sỹ Đại đoàn Quân Tiên phong ngay bên thềm Đền Thượng, trước khi vào tiếp quản Hà Nội: "Các Vua Hùng có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước"

Cũng chính trong những năm tháng kháng chiến gian khổ và thiếu thốn, công cuộc nghiên cứu khoa học về thời đại Hùng Vương được tiến hành một cách sôi nổi và đạt được những thành tích to lớn. Dưới tầm bom đạn của giặc Mỹ, nhiều cuộc khai quật khảo cổ học được tiến hành, nhiều cuộc hội nghị khoa học toàn quốc đã họp và khái niệm về một "Thời đại các Vua Hùng dựng nước" cũng được hình thành vào chính giai đoạn lịch sử này.

Sau khi đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, dân tộc Việt Nam tiếp tục sự nghiệp bảo vệ chủ quyền và lãnh thổ toàn vẹn của Tổ quốc. Giữ nước là một nghĩa vụ thiêng liêng của muôn đời để gìn giữ trọn vẹn cơ nghiệp của Tổ tiên để lại.

Kế nghiệp

Năm 2000, lần đầu tiên Giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức trọng thể theo nghi thức của Nhà nước (Theo Nghị định số 82, ngày 6-11-2001, Chính phủ quy định Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương là một trong những ngày lễ lớn của dân tộc). Trước bàn thờ của Tổ tiên, Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh thay mặt Đảng và Nhà nước đã nêu rõ quan điểm của thời đại chúng ta đối với Ngày Giỗ Tổ truyền thống:

"Càng tự hào về lịch sử dân tộc, chúng ta càng phải đồng tâm hiệp lực thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước". Lời dạy của Người đã thấm sâu trong trái tim, khối óc của triệu triệu người Việt Nam chúng ta. Thực hiện căn dặn của Người, Đảng ta đã không ngừng phát huy truyền thống của Tổ tiên, kế thừa những giá trị tinh thần tốt đẹp của thời đại Hùng Vương và các thời đại oanh liệt trong lịch sử, đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành các cuộc đấu tranh cách mạng trường kỳ và oanh liệt, đánh thắng nhiều kẻ thù xâm lược, giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc, bảo vệ vững chắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, góp phần làm rạng rỡ thêm lịch sử và truyền thống Việt Nam anh hùng. Trong thời kỳ Đổi mới đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc, Đảng ta đang lãnh đạo nhân dân vượt qua mọi trở ngại, thử thách, tranh thủ thời cơ và vận hội để lý tưởng và mục tiêu cao cả của chủ nghĩa xã hội trở thành hiện thực trên Tổ quốc Việt Nam yêu quý của chúng ta...

Chúng ta tưởng nhớ các Vua Hùng và tưởng nhớ công lao to lớn của các thế hệ nối tiếp đã có công dựng nước, giữ nước và mong ước cho trí tuệ, công sức của chúng ta được phụng sự vì mục đích hòa bình và hạnh phúc của nhân dân...". ⁽²⁾

Năm nay, Giỗ Tổ Hùng Vương càng trở nên có ý nghĩa vì lại đúng vào dịp kỷ niệm 30 năm ngày kết thúc thắng lợi cuộc chiến tranh giải phóng vĩ đại, hoàn thành sự nghiệp thống nhất quốc gia, lần đầu tiên trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, non sông đã thu về một mối. Hiện thực tốt đẹp của nước Việt Nam, cơ đồ của các Vua Hùng gây dựng ngày càng có vị thế xứng đáng trên con đường hội nhập quốc tế. Đồng bào Việt Nam bao gồm 54 dân tộc sống trên mọi miền đất nước cũng như đang sinh sống ở nước ngoài đều có chung một cơ đồ để tận tâm phụng sự cho mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh".

Lễ hội Đền Hùng  2005-  đậm chất dân tộc

Phú Thọ là một vùng đất có bề dày truyền thống văn hiến. Cách đây mấy ngàn năm, Vua Hùng đã chọn vùng đất này làm kinh đô của nước Văn Lang, Nhà nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Khu di tích lịch sử Đền Hùng - nơi thờ các Vua Hùng, Tổ tiên của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, hằng năm, vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng (ngày 10-3 âm lịch), thu hút hàng triệu con cháu Lạc Hồng về thăm viếng. Thờ cúng các Vua Hùng mang một ý nghĩa thiêng liêng cao cả, hướng về cội nguồn dân tộc để tưởng nhớ những người có công trong việc tạo dựng non sông đất nước.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng từ lâu đã trở thành ý niệm hết sức thiêng liêng của dân tộc, bởi lẽ nó là một thực thể văn hóa mang ý nghĩa điểm tựa tâm linh, điểm hội tụ tinh thần đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Nét độc đáo ở đây chính là ngày giỗ đã được tổ chức thành hội, không chỉ là ngày hội của một vùng mà là ngày hội của cả nước

Những năm gần đây, tỉnh Phú Thọ tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng đúng với tinh thần Nghị quyết của Bộ Chính trị về tổ chức các ngày lễ lớn của dân tộc với quy mô ngày càng lớn, không gian địa điểm được mở rộng. Năm nay, Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng đã có nhiều điểm mới và nổi bật hơn so với những năm trước.

Đặc biệt Giỗ Tổ năm nay, Lễ khai mạc được tổ chức vào tối ngày 6-3 âm lịch tại sân vận động thành phố Việt Trì có quy mô lớn, ấn tượng và linh thiêng, chương trình khai mạc được sân khấu hóa mang tính sử thi với sự tham gia của 2.500 nghệ sĩ, diễn viên của các đoàn ở trung ương và tỉnh Phú Thọ, có chủ đề "Linh diệu muôn đời đất Tổ Hùng Vương". Lễ bế mạc vào tối ngày 10-3 âm lịch với nhiều hoạt động văn hóa dân tộc hiện đại đặc sắc tại khu vực sân khấu nổi Đầm Cả. Đây là lễ hội quy mô tổ chức lớn nhất từ trước đến nay với nhiều chương trình hoạt động phong phú, hấp dẫn đáp ứng được lòng mong đợi của đồng bào cả nước.

Nội dung của lễ hội đền Hùng 2005 gồm:  Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, có sử dụng nhạc lễ mới do Hội đồng thẩm định nhạc lễ quốc gia trình Bộ Văn hóa - Thông tin quyết định.

Phần hội phong phú, hoành tráng, lần đầu tiên Lễ hội Đền Hùng được đón nhiều đoàn nghệ thuật trong nước và quốc tế đến biểu diễn, giao lưu văn hóa. Trong lễ hội có 3 đoàn nghệ thuật nước ngoài là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc tham gia, 10 đoàn nghệ thuật quần chúng tiêu biểu của các tỉnh đồng bằng, trung du, miền núi phía Bắc, … Sự kết hợp giữa nghệ thuật quần chúng đa dạng với các đội nghệ thuật chuyên nghiệp trong và ngoài nước có ý nghĩa sâu sắc, nhằm tăng cường tính chuyên nghiệp và từng bước xây dựng thành phố Việt Trì trở thành thành phố lễ hội trong những năm tới. Trại sáng tác điêu khắc quốc tế với chủ đề "Ấn tượng Đất Tổ Hùng Vương" khai mạc từ ngày 12-3-2005 đã có 31 nhà điêu khắc trong nước và quốc tế tham gia.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2005 đã tôn vinh nền văn hóa dân tộc, khẳng định vị trí và ý nghĩa to lớn của ngày Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày quốc lễ của dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước, biết ơn sâu sắc các vua Hùng và các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

 Thông qua Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng để từng bước xây dựng khu di tích lịch sử Đền Hùng, thành phố Việt Trì trở thành trung tâm văn hóa, trung tâm lễ hội trở về cội nguồn của dân tộc Việt Nam; thúc đẩy các hoạt động du lịch, dịch vụ, thương mại phát triển; thực hiện Chương trình quốc gia về du lịch, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị, nâng cao năng lực quản lý của các ngành, các cấp trong việc tổ chức Lễ hội Đền Hùng và tổ chức các hoạt động lễ hội khác. Từ Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2005, chúng ta đã rút ra được nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc huy động, quy tụ và phát huy tài năng, trí tuệ của đông đảo văn nghệ sỹ, diễn viên, kỹ thuật viên có tính chuyên nghiệp và trình độ cao trong tỉnh, cả nước và nước ngoài tham gia. Đặc biệt là việc huy động sự tham gia đông đảo của cộng đồng dân cư vào các hoạt động văn nghệ dân gian và xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh.

Thành công và âm vang của Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2005 sẽ có sức mạnh to lớn động viên, thôi thúc những người con Việt nam tập trung mọi nguồn lực, tranh thủ mọi thời cơ, vượt qua mọi thử thách, xây dựng quê hương đất nước Việt nam ngày càng giàu mạnh.

Những ngày Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng hôm nay, con cháu Lạc Hồng về thăm viếng, thắp hương mộ Tổ chẳng những là để biết ơn đối với Tổ tiên, thể hiện tình cảm cộng đồng dân tộc, mà còn khẳng định tinh thần làm chủ đất nước, trách nhiệm và nghĩa vụ công dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thành công của Lễ hội Đền Hùng sẽ tạo âm vang lớn, sâu rộng, lan tỏa trong lòng mỗi người con đất Tổ, đồng bào cả nước và kiều bào ta ở nước ngoài.

• Các hoạt động văn hoá kỷ niệm ngày Giỗ tổ Hùng Vương

Lễ hội Đền Hùng năm nay gồm 2 phần lễ và hội: Mở đầu chương trình là Đêm đại lễ hội với chủ đề "Đất tổ Hùng Vương linh diệu muôn đời", diễn ra trên sân vận động thành phố Việt Trì tối 14/4 (ngày 6/3 Âm lịch), với nhiều hoạt động sôi nổi, hoành tráng và ấn tượng.

Lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng sẽ diễn ra tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng từ 7h sáng 8/4 (10/3 Âm lịch), đúng ngày Giỗ tổ Hùng Vương.

Trong khuôn khổ lễ hội sẽ có các hoạt động trình diễn văn hóa nghệ thuật dân gian tại Đền Hùng và thành phố Việt Trì như chương trình diễn tấu trống đồng, cồng, chiêng, đâm đuống và các màn múa của 100 nghệ nhân dân tộc Mường, Dao trong tỉnh, liên hoan rối nước các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Đặc biệt còn có những trò diễn dân gian cổ xưa thời các Vua Hùng như biểu diễn trò trám của Tứ Xã, thi làm bánh chưng-bánh dày. Khách tham quan còn có dịp thưởng thức các tiết mục do 9 đoàn nghệ thuật Việt Nam cùng các đoàn nghệ thuật của Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Bên cạnh đó còn có Hội chợ Hùng Vương và Hội chợ hàng thủ công mỹ nghệ và ẩm thực, diễn ra từ ngày 12 đến 18/4 với sự tham gia của 200 doanh nghiệp

Ấn tượng nhờ chiều sâu văn hoá

Liên hoan múa rối khai cuộc giữa không gian mênh mông của một lễ hội lớn nhờ chiều sâu văn hoá ẩn chứa trong các tích trò dân gian.

Các tích trò Vua Hùng kén rể của phường rối Nhân Hoà (Vĩnh Bảo, Hải Phòng), cũng là cái cốt voi chín ngà, gà chính cựa, ngựa chín hồng mao… ngàn đời quen thuộc đấy, được thể hiện bằng kịch bản, qua làn điệu chèo và những con rối bằng gỗ thu hút nhiều khách thập phương tham gia lễ hội.

Ngoài ra các hoạt động trình nghề thì giã bánh giầy, gói bánh cũng được trình làng tại Phú Thọ. Để hoàn thành mâm bánh giầy ngon và bắt mắt, lại gói gọn trong khoảng 25-30 phút, phải trải qua cả quy trình nghiêm ngặt: làm cối, ngâm gạo, thổi xôi, giã bánh, nặn bánh. Cối giã làm bằng mo cau đan vào nhau và chày giã bánh cũng bịt bằng mo cau, sau đó người thợ lấy lòng đỏ trứng gà luộc chín trộn lẫn rượu và bôi vào chày để chống dính, cũng có vùng dùng dầu trẩu, nhưng không phổ biến như cách thức kia. Gạo nếp ngâm kỹ và đãi sạch, xôi vừa chín tới thì đổ vào cối. Hai thanh niên trong vai nghĩa sĩ tráng kiện dùng chày thúc vào khoảng 6 phút là đã được bánh giầy. Khi ra trận, nghĩa quân nhận bánh làm lương khô, có thể sử dụng trong vài ngày.

Bên cạnh đó  là cuộc trưng bày Tinh hoa cổ vật diễn ra tại Bảo tàng Phú Thọ. Trong tổng số 700 hiện vật do Bảo tàng Phú Thọ, nhà sưu tập tư nhân và Bảo tàng Lịch sử VN góp sức thì lượng cổ vật mà 12 nhà sưu tập tư nhân mang đến cho cuộc này là rất đáng kể. 300 cổ vật được trưng bày không chỉ gói gọn trong những niên đại hay địa điểm khai quật khảo cổ học thuộc tỉnh Phú Thọ mà không ngừng mở rộng ra. Những chiếc bình tỳ bà,  bát, chén thế kỷ 14-15 bằng gốm men trắng vẽ lam, những thạp, âu, bát bằng gốm men nâu, men ngọc, men xanh lục, hoa nâu có từ thế kỷ 11-14…

Hồn thiêng sông núi

Sau một tuần diễn ra các hoạt động văn hóa nghệ thuật và giao lưu cộng đồng, hôm qua 18/4, Giỗ Tổ Hùng Vương- Lễ hội Đền Hùng năm 2005 đã tổ chức lễ dâng hương Quốc Tổ Hùng Vương và bế mạc lễ hội Đền Hùng.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin Phạm Quang Nghị, Chủ lễ Nhà nước Ngô Đức Vượng đã thắp hương tưởng niệm, làm lễ bái Quốc Tổ Hùng Vương, tế trời đất và làm lễ dâng hoa tại lăng mộ Hùng Vương thứ 6.

Sau lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, đoàn hành lễ đến bên bức phù điêu có hình tượng Bác Hồ nói chuyện với Đoàn quân Tiên phong tại ngã 5 Đền Giếng. Đoàn 100 “con Hồng cháu Lạc” đứng xung quanh sau khi 2 tiêu binh đã đặt hoa và cờ hội dưới chân phù điêu để tưởng niệm Bác Hồ và các chiến sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.

Đoàn hành lễ cùng đồng bào dành những phút trang nghiêm, bồi hồi xúc động tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh xương máu vì sự nghiệp giữ nước của dân tộc Việt Nam. Buổi lễ kết thúc, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An cắt bánh chưng, bánh dầy của đồng bào TP Hồ Chí Minh cung tiến Vua Cha nhân ngày Giỗ Tổ.

Lễ bế mạc Lễ hội Đền Hùng diễn ra hồi 20h với chủ đề Đất Tổ với kỷ nguyên mới diễn ra tại sân khấu nổi khu Đầm Cả trong khuôn viên công viên Văn Lang thành phố Việt Trì.