Liên hoan sân khấu xă hội hóa (SK XHH) đang là sự kiện mà làng sân khấu Việt Nam chờ đợi. Người ta hy vọng "bữa tiệc" văn nghệ này sẽ chữa cho nền sân khấu Việt Nam khỏi "căn bệnh" tŕ trệ, trầm cảm và bị khán giả “quay lưng".

Câu hỏi này, thực tế đă làm dấy lên nhiều mối hoài nghi, và bản thân cụm từ kia cũng không nằm ngoài sự nghi hoặc đó. Một loại h́nh nghệ thuật - ở đây là sân khấu – có tồn tại được hay không, tồn tại ở mức nào là do tự thân nó quyết định hay phải cần sự trợ giúp của ai?

Nhân dịp Liên hoan SK XHH toàn quốc lần thứ 1 sẽ được tổ chức tại Tp. HCM từ ngày 8/10 đến 3/11/2006, ban biên tập CINET tổng hợp chuyên đề này nhằm đưa ra một lời giải chung vốn c̣n nhiều tranh căi.

 

SK XHH - Nhà nước có thực sự vào cuộc?

Nhà nước sẽ có những chính sách ưu tiên cho mô h́nh SK XXH

 

Sân khấu XHH toàn quốc: Đối thoại để đồng thuận  

 

Sân khấu XHH - Phải có diễn viên “đinh” giữ lửa!   

 

Liên hoan Sân khấu XHH – ư kiến của những người trong cuộc   

 

Sân khấu XHH: Đừng "rung đùi" trên thành quả   

 

Sân khấu XHH: Đồng hành cùng khán giả   

Liên hoan sân khấu xă hội hóa có là liều thuốc chữa bệnh trầm cảm cho sân khấu?

 

 

SK XHH - Nhà nước có thực sự vào cuộc?

Nghệ thuật là phải lao động sáng tạo để t́m ra cái mới, cái hay và cái đẹp. Nền nghệ thuật Việt Nam đă được bao cấp quá lâu nên tŕ trệ. XHH nghệ thuật chính là con đường mà muốn đến đích, mỗi nghệ sĩ đều cần phải động năo…

Liên hoan sân khấu XHH lần thứ nhất này không phải là cuộc so tài mà là cuộc khai t́m hướng đi mới, nhằm làm sống động không khí trong các Nhà hát nói riêng và t́m ra con đường phát triển cho nền sân khấu Việt Nam nói chung. Đây cũng là một tiền đề để chuẩn bị cho việc hội nhập quốc tế – văn hóa là chiếc cầu nối có thể vươn nhanh nhất và xa nhất để đưa bản sắc Việt Nam ra thế giới.

NSND Trọng Khôi – Chủ tịch Hội NSSK Việt Nam: Nhà nước có thực sự vào cuộc?

 

Mục đích của liên hoan lần này không đơn thuần là một cuộc so tài mà là để rút ra bài học kinh nghiệm dựa trên thực tế mà các đoàn miền nam đă làm trong thời gian qua để t́m ra phương thức, mô h́nh cho hoạt động sân khấu. Nó không chỉ là vấn đề của riêng các đoàn xă hội hóa, mà c̣n là sự chuẩn bị cho cả một số đoàn công lập.

Qua liên hoan này, chúng ta cũng chưa tổng kết và có được một mô h́nh chuẩn nhưng chúng ta sẽ cùng đặt ra những vấn đề để cùng nhau xem xét và giải quyết. Từ h́nh thức họat động, đầu tư tới định hướng nghề nghiệp…

Bởi chỉ sang năm thôi, một loạt các đoàn trong biên chế Nhà nước sẽ phải chuyển dần sang h́nh thức hoạt động xă hội hóa. Nhà nước cắt dần chi phí đi và chỉ giữ lại những đơn vị cần thiết. Vậy phải thực hiện xă hội hóa thế nào? Tư nhân hợp với tư nhân mà phần đông anh chị em nghệ sĩ miền Nam đang làm. Hay có thể là tư nhân hợp với tập thể cổ đông…

Thậm chí, trong tương lai, nó c̣n biến chuyển nhiều hơn và rất cần sự định hướng của Nhà nước, thậm chí là cần có sự đầu tư của Nhà nước. Vấn đề là liệu Nhà nước có sẵn sàng cùng tư nhân làm XHH hay không?

Ví dụ, khi tiến hành XHH ở miền Bắc th́ có những điểm rất thuận lợi như: toàn bộ cơ sở, rạp băi, trang thiết bị, âm thanh, ánh sáng tới phương tiện đi lại của các đoàn Nhà nước sẽ bàn giao lại. C̣n miền Nam th́ vẫn phải đi thuê. Vậy nên chăng, Nhà nước hăy mạnh dạn đầu tư, đóng góp cổ đông bằng vốn cơ sở vật chất cho các đoàn này?

Ngay cả với các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp mà Nhà nước giữ lại cũng phải có các biện pháp khác, như: phải có các chương tŕnh dàn dựng và có đơn đặt hàng. Hoặc anh phải đề xuất với Nhà nước là anh làm những chương tŕnh ǵ. Nếu cần thiết th́ Nhà nước sẽ đầu tư, c̣n nếu không, anh phải tự bỏ tiền ra.

Một vấn đề nữa là các đoàn nghệ thuật, kể cả XHH và nhà nước đều chưa tạo ra được thương hiệu riêng. Đoàn nào cũng có một màu như nhau! Chưa chuyên nghiệp, chưa có Tổng đạo diễn với một phong cách nghệ thuật độc đáo. Trong các liên hoan sân khấu chuyên nghiệp, người ta bội thực v́ vừa mới thưởng thức màu của Doăn Hoàng Giang hay Lê Hùng th́ ngay sau đó lại vẫn là hai cái màu này xuất hiện. Đây không phải là chuyện nói cho vui, mà nó là cả một vấn đề cần phải bàn và giải quyết!

Có rất nhiều vấn đề đặt ra trong liên hoan này chứ nó không phải là một cuộc chơi. Làm sao để phát huy được sự năng động và giỏi tiếp thị công chúng của các đoàn xă hội hóa. Làm sao để tránh những tṛ dung tục, thô lỗ như trong các tấu hài nhan nhản hiện nay mà vẫn giữ được khán giả… Nhà nước phải xắn tay vào cuộc hay mặc kệ, thả nổi để các đoàn phải tự thân vận động và tự đào thải?

Bản thân tôi th́ nghĩ rằng, đây là một vấn đề quốc sách, nằm trong sự phát triển chung của nghệ thuật để hướng tới sự hội nhập với thế giới mà Bộ VHTT và Nhà nước cần phải quan tâm.

Ông Nguyễn Đ́nh Đại – Trưởng đoàn kịch Sóng biển Hải Pḥng; Kinh nghiệm làm xă hội hóa 17 năm của chúng tôi là khán giả không bao giờ quay lưng lại.

Phong trào xă hội hóa phát triển rất mạnh ở phía nam, nhưng phía bắc th́ gần đây mới có sự chuyển biến theo. Riêng đoàn chúng tôi th́ đă thành lập và hoạt động theo mô h́nh này đă 17 năm rồi.

Liên hoan sân khấu xă hội hóa lần thứ nhất này là điều mà chúng tôi mong đợi từ rất lâu. Nó mở ra cho chúng tôi nhiều cơ hội và hy vọng mới.

17 năm qua, chúng tôi họat động trong điều kiện chưa được thoáng và cởi mở. Khó khăn chồng chất khó khăn. Và cái khó khăn nhất không phải là sự thiếu hụt về kinh phí mà là khó khăn về cơ chế. Nếu tài chính chỉ cản trở sự đầu tư nhưng không cản trở nổi t́nh yêu nghệ thuật của anh em nghệ sĩ th́ cơ chế lại gây ức chế rất nhiều cho họat động nghệ thuật.

Nhưng với kinh nghiệm 17 năm họat động sân khấu bằng phương thức xă hội hóa, chúng tôi khẳng định rằng: khán giả không bao giờ quay lưng lại sân khấu! Cho dù vẫn c̣n sự chênh lệch về thu nhập giữa các vùng miền hay sự khác biệt về nhu cầu thưởng thức giữa các khu vực nhưng quan trọng nhất là người nghệ sĩ phải mang tới những tác phẩm phù hợp.

Tôi không lạc quan quá khi nói rằng, chúng tôi sẽ làm được nhiều hơn những ǵ chúng tôi đă làm khi có sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước. Ước muốn của chúng tôi là nhận được sự ủng hộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện đi lại.

Tôi nghĩ rằng đây không phải là mong ước mơ hồ. Bởi ngay khi đồng chí Phó Chủ tịch UBND TP, phụ trách khối văn xă đến xem buổi biểu diễn cuối cùng của chúng tôi trước khi đi Liên hoan đă nói: “Tôi phải xin lỗi các đồng chí, tôi đă rất quan liêu khi đến bây giờ mới biết có một đoàn nghệ thuật xă hội hóa hoạt động trong thành phố đă… 17 năm”. 

Ngay sau đó, đồng chí đă vào TP. HCM tham quan mô h́nh hoạt động sân khấu theo phương thức xă hội hóa và chúng tôi đă được tài trợ, đầu tư cho cuộc tham dự liên hoan lần này. Tôi hy vọng, khi Nhà nước đă tạo điều kiện th́ anh em nghệ sĩ chúng tôi sẽ rất hào hứng sáng tạo. Dù theo phương thức nào, chúng tôi cũng không thể thiếu được bàn tay hỗ trợ của Nhà nước!

NSƯT Lan Hương : Chúng tôi đă sẵn sàng làm nghệ thuật theo hướng xă hội hóa!

Anh em nghệ sĩ miền Nam làm xă hội hóa đơn giản bao nhiêu th́ anh em nghệ sĩ miền Bắc làm xă hội hóa cẩn trọng bấy nhiêu. Bởi với anh em miền Nam th́ xă hội hóa như là một truyền thống, dù nó có ẩn dưới nhiều h́nh thức khác nhau. Nhưng anh em miền Bắc rất sợ khi làm xă hội hóa th́ một bước từ Nhà hát sẽ xuống thành… gánh hát!

Điều này cũng không hẳn như nhiều người nghĩ là “bọn tôi” đă quen được bao bọc trong biên chế Nhà nước nên lười động năo và không chịu lao động nghệ thuật. Bởi như ở Nhà hát Tuổi Trẻ, anh chị em nghệ sĩ đă cố gắng làm sao đó, không dựa dẫm nhiều vào Nhà nước.

Cho tới thời điểm này, xă hội hóa hay không xă hội hóa vẫn khiến phần đông các nghệ sĩ tên tuổi ở miền Bắc e dè. Ai cũng lo rằng, khi làm xă hội hóa, ḿnh sẽ chạy theo thị hiếu khán giả và đánh mất ḿnh.

Ví dụ rất gần như đ̣an kịch của anh Chí Trung, chỉ diễn hài thôi, nếu nói về thu nhập th́ so với các Nhà hát khác cũng được xem là… túc tắc. Nhưng diễn viên không vui bởi v́ suốt ngày cứ hô hô ha ha làm ḥ làm vè. Nhiều khi chỉ thèm được làm một vở nào đấy cho đúng giá trị trên sân khấu mà cũng rất khó khăn.

Chính v́ thế, dù nhận ra thực tế là nếu làm nghệ thuật theo hướng xă hội hóa th́ sẽ kêu gọi được đầu tư, người nghệ sĩ sẽ yên tâm chau chuốt cho tác phẩm. Bên cạnh đó, buộc ḿnh phải có hướng kinh doanh và có nhiều cơ hội tăng thu nhập cho anh em.

Song ít ai dám làm ngay, bởi bất cứ nhà đầu tư nào cũng nghĩ đến chuyện thu hồi lại vốn và có lăi. Như thế, người ta sẽ phải nghĩ ngay đến việc làm những tác phẩm ăn khách, đáp ứng thị hiếu của đông đảo khán giả - điều này lại tỷ lệ nghịch với mong muốn có được một vở diễn mang tính nghệ thuật và học thuật cao.

Tuy vậy, chúng tôi vẫn hào hứng và sẵn sàng chuyển qua phương thức họat động này. Nhưng không có nghĩa xă hội hóa là chỉ có tư nhân mà là Nhà nước và nhân dân cùng làm. Nhà nước có thể không trao tiền tận tay nhưng Nhà nước không thể thả lỏng. Chúng tôi cũng vẫn cần có sự hỗ trợ và bàn tay nâng đỡ của Nhà nước, ít nhất là về tư cách pháp nhân!

Quay lại

Nhà nước sẽ có những chính sách ưu tiên cho mô h́nh SK XXH

Trả lời những ư kiến của các nghệ sĩ hoạt động sân khấu theo phương thức XHH ,trước thềm Liên hoan sân khấu XHH 2006, NSND Tiến Thọ, Thứ trưởng Bộ VHTT, Trưởng Ban chỉ đạo Liên hoan đă khẳng định: “Không có chuyện con nuôi con ghẻ với các đơn vị NTXHH. Và Nhà nước sẽ có những chính sách ưu tiên cụ thể cho mô h́nh này!”

Thưa ông, ông khẳng định rằng không có chuyện phân biệt đối xử “con nuôi, con ghẻ” giữa các đơn vị họat động nghệ thuật công lập với các đơn vị nghệ thuật hoạt động theo phương thức xă hội hóa. Vậy xin ông cho biết, sắp tới Nhà nước sẽ có chính sách ưu tiên cụ thể nào dành cho các đơn vị này?

Không chỉ trong ngành văn hóa nói riêng mà với các ngành khác có đơn vị hoạt động theo phương thức XHH, Nhà nước cũng không có sự phân biệt đối xử “con nuôi, con ghẻ”. Thậm chí, Nhà nước cũng đă có những chính sách rơ ràng để hỗ trợ cho họ, mà điện ảnh là một ví dụ.

Với các đơn vị nghệ thuật họat động trong lĩnh vực sân khấu theo phương thức XHH, sau một thời gian hoạt động hiệu quả, tạo nên luồng gió mới cho nền nghệ thuật sân khấu Việt Nam đang có phần suy giảm về lượng khán giả th́ chúng tôi đă tổ chức Liên hoan sân khấu xă hội hóa, nhằm tạo điều kiện để anh chị em nghệ sĩ gặp gỡ, giao lưu và cùng nhau trao đổi để rút ra những bài học kinh nghiệm, cũng như đường hướng để phát triển.

Cụ thể trong liên hoan, chúng tôi sẽ có những hội thảo, t́m ra chế độ đặt hàng đối với những đơn vị có tác phẩm gắn với đời sống và đầu tư để xây dựng tác phẩm sân khấu đỉnh cao.

Chúng tôi cũng quan tâm đến việc góp phần cùng những đơn vị này xây dựng nên những thương hiệu là thế mạnh riêng của mỗi đoàn.

Quan trọng hơn, qua các cuộc hội thảo trong liên hoan, cùng với anh em nghệ sĩ, chúng tôi sẽ phải t́m ra được các chính sách cụ thể, thiết thực để bắt tay vào giải quyết ngay vấn đề địa điểm và cơ sở biểu diễn. Đây là trách nhiệm của chúng tôi nhưng chắc chỉ riêng Bộ VHTT th́ không thể làm được, mà chúng tôi cần sự hỗ trợ của các bộ, ngành và các UBND tỉnh, thành…

Ông có thể cho biết khó khăn lớn nhất trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị họat động sân khấu theo phương thức XHH hiện nay là ǵ?

Hiện nay, khó khăn lớn nhất là nguồn kinh phí và các thủ tục, chính sách phù hợp để các đơn vị này phát triển.

Những đơn vị hoạt động trên lĩnh vực sân khấu vẫn mang tính chất đặc thù và có những khó khăn riêng. Như với điện ảnh, th́ sự liên doanh, liên kết diễn ra thuận lợi và dễ dàng hơn.

Nhưng với  sân khấu, ngay cả các đơn vị được coi là thành công và đạt hiệu quả trong mô h́nh sân khấu XHH như: 5B Vơ Văn Tần, Kịch Phú Nhuận, Idecaf, Kịch Sài G̣n… vẫn chỉ mang tính tự phát. Nguồn vốn đầu tư là do anh em nghệ sĩ góp vào. Sau mỗi đêm diễn phải tính toán lỗ lăi để trang trải cho anh em nghệ sĩ và những khoản chi phí dịch vụ khác nhau…Mà muốn họat động lâu dài, ổn định và phát triển th́ cần phải “trường vốn”.

Đă có không ít các trường hợp cứ hội thảo, đề ra kế hoạch rồi… không thực hiện được bởi nhiều lư do. Nếu như những vấn đề về vốn và mặt bằng sẽ không được xúc tiến ngay sau liên hoan th́ Bộ có kế hoạch ǵ “gối đầu” để thúc đẩy sự phát triển của sân khấu xă hội hóa?

Tôi nghĩ, liên hoan sẽ mở ra rất nhiều cơ hội cho anh em nghệ sĩ cũng như các nhà đầu tư. Điện ảnh đă xây dựng rạp chiếu phim, xây dựng trường quay bằng các nguồn đầu tư trong và ngoài nước, tại sao sân khấu lại không? Biết đâu, sau liên hoan, sẽ có nhà đầu tư nào đó đứng ra xây dựng sân khấu cho thuê. Hoặc chính Nhà nước sẽ bỏ vốn cùng UBND TP Hồ Chí Minh, nơi nghệ thuật sân khấu hoạt động sôi nổi, cùng xây dựng rạp để cho mướn…

Trong liên hoan này, c̣n vấn đề nào khiến ông trăn trở?

Một vấn đề không thể không khiến các nhà quản lư Nghệ thuật trăn trở, đó là: Tại sao, cũng là thị trường ấy mà sân khấu của các đơn vị xă hội hóa lại luôn “đỏ đèn đông khách” mà các đơn vị công lập lại không? Làm sao để lửa các đêm diễn trên sân khấu xă hội hóa truyền được vào sân khấu các đoàn công lập. Vấn đề của sự chênh lệch này nằm ở đâu? Kịch bản, diễn viên hay nhà tổ chức?

V́ sao sân khấu Hà Nội tập trung rất nhiều các “anh cả đỏ” như: Nhà hát kịch Việt Nam, Nhà hát Tuổi trẻ, Nhà hát kịch Hà Nội, Nhà hát kịch Quân đội…và c̣n các Nhà hát Tuồng, Chèo, Cải lương, Xiếc, Múa rối… mà đèn trong các đêm diễn cứ chập chờn, không gây được chú ư của khán giả???

Phải chăng chúng ta mới chỉ quan tâm tới những tấm huy chương hay giải thưởng mà quên mất những giá trị gắn kết nó với đời sống sau các cuộc liên hoan chuyên nghiệp… Đó là tất cả những vấn đề đặt ra mà buộc chúng tôi phải động năo suy nghĩ và phải t́m cách giải quyết.

Chất lượng nghệ thuật chính là đích đến đích của mỗi tác phẩm cũng như mục tiêu của mỗi người nghệ sĩ. Nhưng chúng ta không thể đứng ngoài đời sống và không quan tâm ǵ đến thị hiếu khán giả…

Xin cảm ơn ông!

Quay lại

Sân khấu XHH toàn quốc: Đối thoại để đồng thuận

 

Trước đây, chúng ta thường đắp đập be bờ, gắng làm sao để đồng nhất những ư kiến khác nhau, th́ bây giờ, qua liên hoan này cần có tinh thần đối thoại cao, để t́m đến sự đồng thuận, v́ chỉ có đồng thuận mới mở lối cho sân khấu phát triển".

Lần đầu tiên, Tổng Thư kư Hội Sân khấu TPHCM Lê Duy Hạnh nh́n nhận thẳng thắn như vậy về Liên hoan sân khấu xă hội hoá toàn quốc (từ 8.10 đến 3.11 tại TPHCM).
Nếu nói về xă hội hoá sân khấu, th́ có thể nói, hiện nay, TPHCM là nơi sôi động nhất. Tại hội diễn, có đến 18/23 vở diễn của 11 đơn vị TP tham dự. Không một đồng tiền tài trợ nào từ phía Nhà nước, đêm đêm các sân khấu vẫn đông khách. Nhưng cũng c̣n nhiều điều bàn căi khác nhau về nội dung, chất lượng nghệ thuật của các tác phẩm thuộc đơn vị xă hội hoá.

Tiếng nói đối thoại đa dạng chính là điều cần nhất trong liên hoan này. Bởi từ những cuộc tranh luận, có thể nảy ra nhiều ư kiến để xoá đi những định kiến sẵn có.
Không gom lại diễn ở nhà hát TP, các tiết mục tham dự đều diễn ra vào buổi tối, tại điểm diễn thường xuyên. Đây cũng là sáng kiến của một chủ sân khấu. Bởi liên hoan chính là dịp hội hè của những người làm nghề, vở nào nóng nhất, doanh thu cao nhất được mang ra giới thiệu, phân tích. Mỗi sân khấu đều có không gian, bối cảnh riêng, nếu chuyển vị trí sẽ tốn thêm kinh phí.
Hơn thế nữa, đây là một dịp cho những người quản lư đánh giá, kiểm chứng lượng khán giả, chất lượng sân khấu ở từng điểm một. Khán giả vẫn mua vé vào xem như thường.
Theo ông Huỳnh Anh Tuấn - Giám đốc Công ty sân khấu nghệ thuật Thái Dương, có thể nói, sau 10 năm thực hiện xă hội hoá, đến bây giờ mới có một cuộc liên hoan nhằm nh́n nhận lại mô h́nh này. Tuy hơi trễ, nhưng cần thiết, v́ mục đích vẫn là tiếp ứng cho mô h́nh này mạnh hơn.
Cũng theo ông Tuấn, không nên sử dụng ngân sách của Nhà nước một cách lăng phí khi tiếp tục đầu tư cho các đoàn xă hội hoá phía bắc. Nên tài trợ các đơn vị theo dự án, chứ không nên phân biệt các đơn vị xă hội hoá vùng miền. Và xă hội hoá càng nhiều đoàn nghệ thuật càng tốt, như thế mới thực sự đẩy sân khấu đi lên.
NSƯT Thành Lộc - người nhiều năm gắn bó với sân khấu Idecaf, một trong những đơn vị xă hội hoá đi đầu và thành công nhất ở TPHCM - cho rằng: "Cho đến nay, vẫn c̣n cái nh́n phiến diện, xem thường xă hội hoá. Tôi chỉ nghĩ rằng cụm từ "chạy theo thị trường, theo thị hiếu công chúng" cần phải xem lại: Chính công chúng là người nuôi ḿnh, sao lại đặt nghệ thuật ở vị trí cao hơn họ? Làm sao chối bỏ thị trường khi anh đang kinh doanh, đang bán hàng mà không chú ư đến khách hàng? Thử hỏi, nhiều tác phẩm đoạt giải thưởng cao của hội diễn có đời sống trong công chúng hay không?
Họ làm cho đối tượng nào xem? Cho nên, lúc đầu tôi hào hứng tham gia, bởi nghĩ rằng người ta đă có cái nh́n khác, tổ chức liên hoan để mở mang tầm nh́n, chứ không phải tổ chức để lấy tiếng mà bản thân không thay đổi những định kiến ban đầu ấy. Song đến tận phút này, tôi vẫn thấy lưỡng lự. Khi làm sân khấu, chúng tôi học được rất nhiều từ các đơn vị sân khấu quốc doanh, th́ ngược lại, khi mô h́nh xă hội hoá thành công, đơn vị nhà nước cũng nên học ở những đơn vị tư nhân".
Cho nên đối thoại từ những khía cạnh khác nhau, để bật ra những giải pháp, để đi đến thống nhất trong việc hiểu ra vấn đề, chính là nét thông thoáng trong liên hoan này.

 

Quay lại

Sân khấu XHH - Phải có diễn viên “đinh” giữ lửa!

 

Sân khấu kịch Idecaf (TP HCM) được các nhà chuyên môn và giới làm nghệ thuật cả nước đánh giá là đơn vị làm nghệ thuật theo hướng xă hội hóa thành công nhất hiện nay. NS Huỳnh Anh Tuấn, “ông bầu” của sân khấu này sẽ trao đổi về những kinh nghiệm và thành công mà Idecaf đă gặt hái được trong thời gian qua.

Phóng viên: - Nh́n sân khấu của anh, không chỉ những người làm nghệ thuật ao ước mà ngay cả giới chuyên môn cũng ngưỡng mộ. Anh có thể chia sẻ những kinh nghiệm có được trong  thời gian hoạt động vừa qua?

Ồng Huỳnh Anh Tuấn: - Khi bắt tay vào kinh doanh loại h́nh nghệ thuật này, tôi xác định ḿnh làm sân khấu tư nhân th́ không thể trông chờ vào Nhà nước mà khán giả phải là người nuôi sân khấu.

Mục tiêu tối cao của sân khấu là phục vụ khán giả nên ḿnh phải t́m cách kéo khán giả đến. Nhưng muốn làm được điều đó sân khấu phải có diễn viên “ngôi sao”, diễn vai nào ra vai đó, dù vai lớn hay nhỏ. Chính họ là người thắp lửa cho sân khấu và là lực hút để có khán giả.

Idecaf cũng phải chấp nhận thử thách ba, bốn năm mới có khán giả. Và cũng qua 9 năm rồi chúng tôi mới có được một lượng khán giả ổn định như hiện tại.

Những sân khấu khác cũng đầy ắp khán giả, nhưng không khí cũng như sự cảm thụ của khán giả của Idecaf lại rất khác, đó là sự cộng hưởng của khán giả yêu nghệ thuật với nghệ sĩ. Để làm được điều này hẳn anh bỏ rất nhiều tâm huyết?

- Đó là công sức đổ ra của anh chị em nghệ sĩ đă gắn bó với tôi ngay từ buổi đầu khó khăn. Nếu không có NSƯT Thành Lộc, Hữu Châu, Thanh Thủy, NSƯT Kim Xuân… và một dàn diễn viên trẻ yêu nghề th́ dù có hay đến mấy, tôi cũng không thể tạo được thương hiệu cho Idecaf.

Trong môi trường Idecaf, chúng tôi lấy cái t́nh đối đăi nhau và đặt tính chuyên nghiệp lên hàng đầu. Cách làm việc đâu ra đó, đúng giờ, đúng bổn phận, không ai giẫm chân ai tạo cho mọi người cách làm việc nguyên tắc, thể hiện được trách nhiệm.

Hiện nay, tuy kịch Idecaf đă có thương hiệu nhưng nỗi lo làm thế nào để giữ măi sự tin yêu của khán giả vẫn làm chúng tôi phải vận động t́m cái mới liên tục.

Ngoài nỗi lo về lực lượng diễn viên, các sân khấu khác “kêu ca” về nguồn kịch bản, Idecaf có đứng ngoài nỗi lo đó?

 - Chung một nỗi lo cả thôi. Khán giả bây giờ đ̣i hỏi cao chứ không phải chấp nhận mọi thứ sân khấu mang lại nên chúng tôi phải sàng lọc và lựa chọn kịch bản với yêu cầu cao.

 Trong  9 năm qua, chúng tôi có 70 vở kịch dành cho người lớn và 28 vở dành cho thiếu nhi. Nguồn kịch bản lúc nào cũng thiếu trầm trọng, Tết cần bốn vở nhưng cho đến nay, tôi chỉ mới có trong tay hai kịch bản.

 Có phải cũng chính v́ thế mà “ông bầu” Huỳnh Anh Tuấn không dám mở thêm sân khấu dành cho người lớn khi hai sân khấu hiện tại (Idecaf và Trần Cao Vân) đă quá tải? 

 - Đó chỉ là một phần, quan trọng hơn là chúng tôi chưa đủ lực. Làm sân khấu kịch bây giờ phải có diễn viên “ngôi sao”. Hiện tại, 40 diễn viên của Idecaf được phân bổ đều cho hai sân khấu Idecaf và Trần Cao Vân, đẻ thêm một sân khấu nữa lấy đâu ra diễn viên “đinh” để thu hút khán giả.

 Khán giả t́m đến xem kịch v́ tin tưởng vào lực lượng diễn viên có nghề đă góp phần tạo tên tuổi Idecaf, mà lớp diễn viên kế thừa chưa thể đáp ứng yêu cầu.

 Hiện nay diễn viên tài năng đang ở vào t́nh trạng báo động khan hiếm, anh đă chuẩn bị đội ngũ kế thừa như thế nào để đáp ứng nhu cầu của khán giả?

 - Diễn viên đào tạo trường lớp của chúng ta không thiếu nhưng họ không có “đất” dụng vơ, họ phải đi diễn tấu hài kiếm sống dù không ai muốn. Làm diễn viên th́ phải diễn kịch dài mới giỏi nghề nhưng cả thành phố có 4 sân khấu tư nhân, chỗ đâu để tiếp nhận hết.

Nghe họ nói thương lắm, tôi đă mời một số bạn trẻ có ḷng yêu nghề về để cả hai bên cùng hỗ trợ nhau, các bạn có đất diễn, sân khấu có cơ hội “sở hữu” được các diễn viên có triển vọng.

Hiện nay, sân khấu chúng tôi có ba thế hệ diễn viên, từ lớp Thành Lộc, Thanh Thủy đến lớp Mỹ Duyên, Đức Thịnh… tạm yên tâm cho hai sân khấu nhưng thật sự, để có một Thành Lộc như hiện nay th́ phải hai mươi năm nữa mới có được.

 Ngoài sân khấu kịch người lớn, sân khấu kịch thiếu nhi Idecaf hầu như lúc nào cũng “sốt” vé. Các mô h́nh anh làm đều rất thành công, xă hội hóa sân khấu, theo anh phải bắt đầu từ đâu để đạt hiệu quả?

 - Phải bắt đầu từ việc thay đổi thói quen của mỗi người chúng ta, từ người lớn đến các em nhỏ, chương tŕnh nào cũng phải mua vé chứ không thể đi măi bằng vé mời.

Trẻ con ngay từ lúc c̣n nhỏ cũng phải tạo cho quen dần với việc phải bỏ tiền ra mua vé xem kịch. Khi tốn tiền vào xem, các em có quyền chê khen và nhà tổ chức tự động biết điều chỉnh để tránh t́nh trạng ế cho buổi diễn sau. Cứ sợ ế, lỗ lăi... là nhà tổ chức phải tự khắc nâng cao chất lượng, đáp ứng đ̣i hỏi của khán giả.

Tôi đang kết hợp với một số huyện ngoại thành và các tỉnh, thành phía Nam làm chương tŕnh cho các em thiếu nhi ở vùng xa thành phố theo phương thức xă hội hóa với giá vé cực rẻ (10.000 đ/vé ở ngoại thành TP.HCM và 5.000 đ/vé ở các t́nh).

Mới đầu, các đơn vị hợp tác chưa quen với phương thức làm nghệ thuật kiểu “nhà nước và nhân dân cùng làm” này, nhưng dần dần họ sẽ quen và biết trân trọng công sức của ḿnh bỏ ra.

 

                                                                                                                                                       Quay lại

Liên hoan Sân khấu XHH – ư kiến của những người trong cuộc

 

Liên hoan sân khấu xă hội hóa được các đơn vị nghệ thuật TP Hồ Chí Minh hưởng ứng rầm rộ hơn cả mong đợi của BTC. Song, bên cạnh những vở diễn hứa hẹn mùa bội thu khán giả không phải là sự chờ đợi một con số về doanh thu mà là một cơ chế mới của Nhà nước cho phương thức hoạt động này, cụ thể là về mặt bằng biểu diễn…

NS Phước Sang, NSƯT Hồng Vân, NS Quốc Hùng và Đạo diễn, NS Huy Thục là đại diện cho những đơn vị có hoạt động sân khấu xă hội hóa thành công của TP Hồ Chí Minh trong thời gian vừa qua. Khi trao đổi với VTC News, các nghệ sĩ đă không ngần ngại chia sẻ những kinh nghiệm trong công tác tổ chức biểu diễn. Bên cạnh đó họ c̣n đề xuất những mong muốn được Nhà nước tạo điều kiện, giải quyết khó khăn lớn nhất mà đơn vị họ mắc phải trong giai đoạn này, đó chính là vấn đề mặt bằng biểu diễn.

NS Phước Sang – GĐ Công ty Cổ phần Đầu tư giải trí Phước Sang: Không gặp khó khăn ǵ, chỉ có điều chưa “an cư” nên nghiệp chưa… lạc!

Sau một loạt chủ trương về xă hội hóa, th́ đến nay, các nhà quản lư nghệ thuật mới có dịp nh́n lại và khẳng định sự phát triển của quá tŕnh hoạt động nghệ thuật sân khấu theo phương thức này.

Vấn đề tôi quan tâm nhất trong liên hoan là các vở diễn và mối quan hệ của nó với thị trường. Làm thế nào để xây dựng những vở kịch gây được sự chú ư của khán giả và kéo khán giả tới rạp. Nói cách khác là phải xây dựng được những vở kịch không chỉ thành công về mặt nghệ thuật mà c̣n phải đảm bảo về doanh thu và mang đến sự sống cho nhà đầu tư.

Với quan điểm, mỗi đơn vị phải có một đặc trưng riêng, một phong cách riêng khác nhau, Phước Sang chúng tôi đă xây dựng nên những vở kịch gần gũi với đời thường, mang tính hiện thực phê phán. Điều mà chúng tôi mong muốn và gửi gắm trong mỗi tác phẩm là khán giả sẽ thấy ḿnh trong mỗi thông điệp của chúng tôi. Đây cũng chính là cách để chúng tôi tiếp cận và tạo ấn tượng với công chúng của ḿnh.

Trong Liên hoan này, chúng tôi mang đến hai vở kịch nói về đề tài xă hội. Mỗi vở kịch là tiếng chuông cảnh tỉnh về đạo đức xă hội, đạo đức gia đ́nh, lối sống buông thả, ăn bám của những người chỉ biết hưởng thụ, không biết bỏ sức lao động ra.

Quan trọng hơn, chúng tôi hy vọng sau liên hoan này, vấn đề mặt bằng dành cho các sân khấu xă hội hoá sẽ được Nhà nước tạo điều kiện giúp đỡ. Bởi phải an cư mới lạc nghiệp.

NSƯT Hồng Vân – GĐ Công ty cổ phần Sân khấu – Điện ảnh VTTM: Liên hoan sân khấu xă hội hóa là việc Nhà nước nhận đứa con rơi trở về!

 

 

 NSƯT Hồng Vân.

Những người làm sân khấu theo phương thức xă hội hóa như chúng tôi đă chờ đợi và mong muốn Liên hoan này từ rất lâu rồi. Bởi Liên hoan đồng nghĩa với việc sân khấu xă hội hóa đă được thừa nhận. Không những thế nó c̣n là sự khẳng định sự tồn tại và phát triển của mô h́nh họat động này. Nói cách khác, sân khấu xă hội hóa đă được Nhà nước nh́n nhận là con ruột chứ không bị xem là con ghẻ nữa.

Nếu chú ư các bạn sẽ thấy, những liên hoan sân khấu chuyên nghiệp th́ miền Nam không đăng kư rầm rộ như với Liên hoan sân khấu xă hội hóa tới. Nếu không giới hạn về số lượng vở diễn là hai vở th́ như tôi biết, sân khấu Idecaf đăng kư tám vở, và sân khấu Phú Nhuận chúng tôi là sáu vở.

Bên cạnh những sân khấu đă có được danh tiếng như Kịch Sài G̣n, 5B Vơ Văn Tần, Idecaf… th́ cũng có nhiều đơn vị tham gia đăng kư trong liên hoan lần này. Bởi không ít đơn vị xem Liên hoan như một cuộc ra mắt cho mô h́nh họat động của họ và họ cố gắng làm cho bằng được. Đây là một điều rất tốt v́ nó cho thấy, rất nhiều người đồng ư và đồng ḷng cùng làm nghệ thuật theo phương thức xă hội hóa.

Tuy nhiên, để cho hoạt động nghệ thuật theo phương thức xă hội hóa đạt hiệu quả hơn nữa, chúng tôi cũng muốn Nhà nước tạo điều kiện để giải quyết một số khó khăn mà tới nay, sau nhiều năm hoạt động chúng tôi vẫn chưa thực hiện được, đó là vấn đề về sàn diễn. Hầu hết anh em hoạt động xă hội hóa chúng tôi phải đi thuê nhà và không biết tới khi nào mới có thể mua được một căn nhà của riêng ḿnh.

Tôi không nói tới vấn đề tiền bạc mà ở đây là vấn đề thủ tục pháp lư. Có nghĩa rằng, chúng tôi chỉ được thuê nhà chứ không được mua nhà. Đây không chỉ là khó khăn mà c̣n là mặc cảm của những người làm nghệ thuật theo phương thức xă hội hóa như chúng tôi.

Việc đi thuê mướn này rất bị động, nó ảnh hưởng tới sự chủ động và khả năng sáng tạo của anh em nghệ sĩ. Nếu được Nhà nước tạo điều kiện và giao địa điểm hoạt động th́ chắc rằng, bên cạnh những vở diễn đạt chất lượng nghệ thuật, đạt hiệu quả doanh thu chúng tôi vẫn có những vở diễn đảm bảo tính tuyên truyền và định hướng thẩm mỹ theo chủ trương của Nhà nước.

Đạo diễn Huy Thục – Phó Hiệu trưởng trường CĐSK – ĐA TP Hồ Chí Minh: XHH  cần phải thực hiện ngay trong ư thức!

 

 Đạo diễn Huy Thục.

Mục đích chính của trường chúng tôi là đào tạo, c̣n biểu diễn chỉ là “sân chơi” và để đẩy mạnh tính nghề nghiệp cho sinh viên

Tuy thế, trong liên hoan này, có năm vở diễn là do “lính” trường tôi đảm nhiệm. Trong đó có hai vở diễn là công tŕnh tốt nghiệp của các em lớp đạo diễn. Các em đă tự đầu tư để dựng vở. Một vở do Hội Nghệ sĩ Sân khấu đầu tư và hai vở khác do một công ty quảng cáo đầu tư.

Mặc dù diễn viên trong các vở diễn trên hầu hết là sinh viên, nhưng chúng tôi rất tự tin vào khả năng của các em. Bởi từ năm thứ hai, các em đều đă bước lên sân khấu của nhà trường – trước đây sân khấu c̣n là một câu lạc bộ, nhưng nay đă trở thành Nhà hát. Tại đây, các em học sinh đă tự đầu tư, từ viết kịch bản, dàn dựng và tổ chức bán vé thu tiền dưới sự hỗ trợ của Nhà trường. Và các em hoạt động rất hiệu quả.

Chúng tôi có được thành tựu đào tạo này cũng chính là nhờ nhu cầu thực tế của TP Hồ Chí Minh. Trong suốt mấy năm vừa qua, chúng tôi đă liên tục đào tạo ra các lớp diễn viên và đạo diễn mà vẫn không đủ cung cấp cho 7, 8 Nhà hát và 10 đến 12 hăng phim tư nhân. Thậm chí các nhà hát và  hăng phim này c̣n tranh giành người của nhau và t́m mọi cách lôi kéo diễn viên về phía ḿnh để có sự ổn định nhân lực.

Bên cạnh niềm tự hào th́ đây cũng là một thách thức, bởi trước sự năng động của sân khấu miền nam trong thời gian gần đây th́ chúng tôi buộc phải làm thế nào để chất lượng giáo dục đáp ứng được với đ̣i hỏi của thực tế.

Điều chúng tôi làm được trong những năm gần đây chính là tạo điều kiện để các em học và thực hành một cách tự lập, nói cách khác, ngay khi học nghề các em đă ư thức phải làm nghề theo phương thức xă hội hóa rồi. Chúng tôi mong muốn rằng, với sự ủng hộ của Nhà nước, chúng tôi có thể tạo thêm những “sân chơi” mang tính nghề nghiệp cho các em thêm nữa.

 NS Quốc Hùng - Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hứu Trang: XHH không phải chỉ là tư nhân mà là Nhà nước và Nhân dân cùng làm!

Chúng tôi là một đơn vị nghệ thuật theo biên chế Nhà nước. Nhưng ngay từ năm 2000, chúng tôi đă thực hiện phương thức Nhà nước và nghệ sĩ cùng làm.

Ngay từ đầu, phương thức này đă được các nghệ sĩ Thanh Huệ, Kim Tử Long nhiệt t́nh hưởng ứng và chúng tôi xây dựng được một số vở tạo nên sự chú ư của đông đảo khán giả.

Từ sự thành công ban đầu này, các nghệ sĩ đă tự hội tụ nhau lại rồi dần tách thành các nhóm, tự thân vận động. Nhà hát chỉ hỗ trợ rạp, địa điểm và vốn để các nhóm tập dượt và diễn. Bên cạnh đó c̣n hỗ trợ về phương tiện đi lại như xăng xe… Sau đó, Nhà hát chỉ lấy lại vốn, c̣n lời lăi anh em tự thu tự chi.

Chính v́ luôn được hỗ trợ và đỡ đầu của Nhà hát mà vẫn được chủ động trong mọi kế hoạch hoạt động nên anh em nghệ sĩ rất hào hứng thực hiện theo phương thức mới. Cho tới nay, Nhà hát đă có một số nhóm như: Vũ Lưng, Hội ngộ tài năng, Thắp sáng niềm tin… Các nhóm này tập trung hướng vào thị hiếu khán giả. Bởi họ bỏ vốn ra th́ việc đầu tiên là họ muốn thu hồi lại vốn.

Bên cạnh những thuận lợi và thành quả đạt được này th́ chúng tôi đang gặp một khó khăn lớn, đó chính là vấn đề mặt bằng. Hiện nay, Nhà hát chỉ có một rạp duy nhất là rạp Trần Hưng Đạo và rạp này phục vụ cho hai đoàn c̣n trong biên chế Nhà nước cùng tất cả các nhóm xă hội hóa…

Chúng tôi mong rằng, sau Liên hoan này Nhà nước sẽ có kế hoạch và chính sách cụ thể, tạo điều kiện giải quyết những khó khăn lớn trước mắt cho chúng tôi. Có như vậy, chúng tôi mới có thể phát triển được loại h́nh nghệ thuật này.

 

Quay lại

Sân khấu XHH: Đừng "rung đùi" trên thành quả

 

"Xă hội hóa nghệ thuật chỉ xa lạ với miền Bắc thôi, bởi bao nhiêu năm nay "anh" được nhà nước đứng sau lưng nâng đỡ, yên tâm chọn giải pháp an toàn. Thực tế cho thấy, sự an toàn này đă mang đến những vở diễn không thu hút được khán giả mà tốn tiền nhà nước…" - NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch Thường trực Hội NSSK trao đổi về vấn đề này .

- Theo ông, sự khác biệt lớn nhất giữa Liên hoan sân khấu các đơn vị nghệ thuật được thực hiện theo phương thức xă hội hóa với các liên hoan sân khấu mang tính chuyên ngành là ǵ?

 - Liên hoan này đặt ra